Smaakstof: wat is het, soorten en veiligheid
Een smaakstof is een stof die aan voedsel wordt toegevoegd om het een bepaalde geur of smaak te geven. In de wet en op het etiket heet dat een aroma. Aroma's zijn geen levensmiddelenadditieven: ze hebben geen E-nummer en vallen onder een eigen EU-verordening, (EG) nr. 1334/2008. Smaakversterkers zoals glutamaat (E621) zijn wel additieven. Die voegen zelf nauwelijks smaak toe, maar versterken de smaak die er al is.
Auteur: Evi Woerdman | Laatst herzien: 01-10-2026
Inhoudsopgave
- Wat is een smaakstof?
- Soorten aroma's volgens de EU-wet
- Wat betekent 'natuurlijk aroma'?
- Hoe worden aroma's gemaakt?
- Smaakstof versus smaakversterker
- Veiligheid en regelgeving
- Waar let je op?
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat is een smaakstof?
Volgens de aromaverordening (EG) nr. 1334/2008 zijn aroma's producten die niet bedoeld zijn om als zodanig te worden gegeten, en die aan voedsel worden toegevoegd om het geur en/of smaak te geven of die te veranderen. Ze worden in heel kleine hoeveelheden gebruikt en dragen daardoor nauwelijks bij aan de voedingswaarde.
Aroma's zitten in veel bewerkte producten, zoals frisdrank, zuivel, snoep, koek, soep, chips, thee en supplementen (bijvoorbeeld gummies, bruistabletten en eiwitpoeders).
Aroma of ingrediënt? Gewone kruiden, specerijen, vanillestokjes en citroenrasp geven ook smaak, maar dat zijn ingrediënten en geen aroma's. Ze staan met hun eigen naam in de ingrediëntenlijst, bijvoorbeeld 'kaneel' of 'vanille'. Bekijk onze smaakmakers en specerijen als je zelf op smaak wilt brengen zonder toegevoegde aroma's.
Soorten aroma's volgens de EU-wet
Vroeger werd onderscheid gemaakt tussen 'natuurlijk', 'natuur-identiek' en 'kunstmatig'. Sinds de aromaverordening van 2008 bestaan die laatste twee termen niet meer. De verordening kent de volgende categorieën:
| Categorie | Wat is het? | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Aromastof | Een zuivere, chemisch omschreven stof. Kan natuurlijk of synthetisch zijn. | Vanilline, ethylvanilline, menthol |
| Natuurlijke aromastof | Aromastof die met fysische, enzymatische of microbiologische processen uit plantaardig, dierlijk of microbieel materiaal wordt gewonnen | Vanilline uit fermentatie van ferulazuur |
| Aromatiserend preparaat | Mengsel uit voedsel of andere natuurlijke grondstoffen, bijvoorbeeld een extract of etherische olie | Vanille-extract, sinaasappelolie |
| Reactiearoma | Ontstaat door verhitting van eiwitten (of aminozuren) met suikers | Geroosterde, 'gebraden' smaken |
| Rookaroma | Wordt gewonnen uit rook van hout, onder eigen regels (verordening (EG) nr. 2065/2003) | Rooksmaak in chips, vleeswaren en sauzen |
| Aromaprecursor en overige aroma's | Stoffen die bij bereiding smaak vormen, en een restcategorie | Sommige suikers of aminozuren |
Een stof die ook in de natuur voorkomt maar synthetisch is gemaakt, zoals vanilline uit het lab, heet gewoon 'aromastof'. Chemisch is die identiek aan natuurlijke vanilline, maar hij mag niet 'natuurlijk' worden genoemd.
Wat betekent 'natuurlijk aroma'?
In de ingrediëntenlijst staat een aroma meestal als 'aroma' of 'aroma's' (verordening (EU) nr. 1169/2011, bijlage VII, deel D). Het woord 'natuurlijk' mag alleen onder strikte voorwaarden (artikel 16 van verordening 1334/2008):
| Op het etiket | Wat het betekent |
|---|---|
| aroma | Mag natuurlijk en/of synthetisch zijn |
| natuurlijk aroma | Alleen natuurlijke aromastoffen en/of aromatiserende preparaten, maar de bron wordt niet genoemd, of het is een mengsel van bronnen |
| natuurlijk vanillearoma (natuurlijk aroma van [bron]) | Minstens 95% van het aroma komt uit de genoemde bron, hier vanille. De overige 5% mag alleen dienen om het aroma bij te sturen |
| natuurlijk vanillearoma met andere natuurlijke aroma's | Het aroma komt deels uit vanille, maar minder dan 95%; de vanillesmaak moet wel herkenbaar zijn |
| rookaroma | Een rookaroma moet altijd zo worden genoemd |
Voorbeeld: 'natuurlijk aroma' in een vanilleyoghurt kan vanilline uit fermentatie zijn, zonder vanillepeul. Wil je echte vanille, kijk dan of er 'vanille', 'vanille-extract' of 'natuurlijk vanillearoma' staat. In onze collectie vanille vind je vanillepoeder, -stokjes en -extract, bijvoorbeeld Mattisson biologisch Bourbon-vanillepoeder, dat volgens de productinformatie uit 100% vanille bestaat, zonder toevoegingen.
Ook moeten kinine en cafeïne die als aroma worden toegevoegd, met hun naam in de ingrediëntenlijst staan. Bevat een aroma een allergeen, zoals melk of noten, dan moet dat worden vermeld.
Hoe worden aroma's gemaakt?
- Extractie, persing en destillatie: bijvoorbeeld citrusolie uit sinaasappelschil of vanille-extract uit vanillepeulen. Dat levert aromatiserende preparaten of natuurlijke aromastoffen op.
- Fermentatie en enzymen: micro-organismen of enzymen zetten een natuurlijke grondstof om in een aromastof, zoals vanilline uit ferulazuur (uit rijstzemelen). Het resultaat mag 'natuurlijk' heten.
- Chemische synthese: de stof wordt in een fabriek opgebouwd, bijvoorbeeld vanilline uit guaiacol. Dat is goedkoper en zuiverder, maar mag niet 'natuurlijk' heten.
- Verhitting (Maillardreactie): suikers en aminozuren worden samen verhit tot een reactiearoma, bijvoorbeeld voor een 'gebraden' of 'geroosterde' smaak.
Ter vergelijking: echte vanille is duur en schaars. Het meeste vanillearoma ter wereld is vanilline uit synthese of fermentatie.
Smaakstof versus smaakversterker
| Kenmerk | Smaakstof (aroma) | Smaakversterker |
|---|---|---|
| Wat het doet | Voegt een geur of smaak toe | Versterkt de smaak die er al is, vooral hartig (umami) |
| Wetgeving | Aromaverordening (EG) nr. 1334/2008 | Additievenverordening (EG) nr. 1333/2008 |
| E-nummer | Nee (wel een FL-nummer op de EU-lijst) | Ja, E620–E650 |
| Op het etiket | 'aroma', 'natuurlijk aroma' | 'smaakversterker: mononatriumglutamaat' of 'smaakversterker: E621' |
| Voorbeelden | Vanilline, citrusolie, rookaroma | Glutamaat (E621), inosinaat (E631), guanylaat (E627) |
Glutamaat (E621): mononatriumglutamaat is het natriumzout van glutaminezuur, een aminozuur dat van nature voorkomt in onder meer tomaten, Parmezaanse kaas, sojasaus en paddenstoelen. In 2017 stelde EFSA een groeps-ADI vast van 30 mg per kg lichaamsgewicht per dag voor glutaminezuur en glutamaten (E620–E625), ongeveer 2,1 gram bij 70 kg. Volgens EFSA kunnen sommige mensen die veel producten met toegevoegd glutamaat eten, boven die grens uitkomen. Klachten die aan glutamaat worden toegeschreven, zoals hoofdpijn (het 'Chinees restaurantsyndroom'), zijn in gecontroleerd onderzoek niet eenduidig aangetoond. Gist-extract en gehydrolyseerd eiwit bevatten ook van nature glutamaat, maar zijn ingrediënten zonder E-nummer. Een product zonder E621 kan dus toch glutamaat bevatten.
Zoek je bouillon zonder toegevoegd glutamaat? Kijk dan in onze collecties bouillonpoeder en bouillonblokjes en vergelijk de ingrediëntenlijsten.
Veiligheid en regelgeving
- Positieve lijst: aromastoffen mogen alleen worden gebruikt als ze op de EU-lijst staan (bijlage I van verordening 1334/2008, vastgesteld met uitvoeringsverordening (EU) nr. 872/2012). EFSA heeft daarvoor ruim 2.500 aromastoffen beoordeeld, en de Europese Commissie beslist over toelating. Elke stof op de lijst heeft een FL-nummer. Voor aromatiserende preparaten uit voedsel is geen voorafgaande toelating nodig.
- Grenswaarden voor natuurlijke stoffen: sommige stoffen die van nature in planten zitten, mogen niet als zuivere stof worden toegevoegd. Voor het gehalte in eindproducten gelden maxima (bijlage III van verordening 1334/2008). Een bekend voorbeeld is cumarine in kaneel. EFSA stelde een toelaatbare dagelijkse inname (TDI) vast van 0,1 mg per kg lichaamsgewicht. Voor traditionele en seizoensgebonden bakkerswaren met kaneel geldt een maximum van 50 mg per kg. Cassiakaneel bevat veel meer cumarine dan Ceylonkaneel, zoals Vitiv biologisch Ceylon-kaneelpoeder.
- Rookaroma's: die worden apart beoordeeld (verordening (EG) nr. 2065/2003). In 2023 kon EFSA voor acht toegelaten rookaroma's niet uitsluiten dat ze het DNA beschadigen (genotoxiciteit). De EU heeft daarom besloten de toelating van deze rookaroma's niet te verlengen, met een overgangsperiode.
- Biologisch: in biologische producten zijn alleen natuurlijke aromastoffen en natuurlijke aromatiserende preparaten toegestaan (verordening (EU) 2018/848). Synthetische aromastoffen niet.
- Supplementen: ook daarvoor gelden deze regels. In smaakvolle vormen zoals gummies, bruistabletten en poeders zie je vaak 'aroma' of 'natuurlijk aroma' op het etiket. Vergelijk de samenstelling in ons assortiment supplementen.
Waar let je op?
| Wens | Waar let je op |
|---|---|
| Echte vanille | 'vanille', 'vanille-extract' of 'natuurlijk vanillearoma', en niet alleen 'aroma' of 'natuurlijk aroma' |
| Geen synthetische aroma's | 'natuurlijk aroma' of biologische producten |
| Geen toegevoegd glutamaat | E620–E625, maar ook gist-extract en gehydrolyseerd eiwit |
| Minder cumarine | Kies Ceylonkaneel in plaats van cassiakaneel als je vaak kaneel gebruikt |
| Zelf op smaak brengen | Kruiden, specerijen en extracten, zoals uit onze smaakmakers |
Lees ook onze artikelen over zoetstoffen, kleurstoffen en conserveermiddelen, andere groepen toevoegingen die je vaak naast aroma's ziet.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een smaakstof en een aroma?
In de praktijk niets. 'Aroma' is de wettelijke term die op het etiket staat, en 'smaakstof' is het woord uit het dagelijks leven. Beide gaan over stoffen die voedsel geur en smaak geven, en ze vallen onder verordening (EG) nr. 1334/2008.
Wat is E621?
E621 is mononatriumglutamaat (MSG), een smaakversterker en geen smaakstof. Het versterkt de hartige umamismaak. EFSA stelde in 2017 een groeps-ADI vast van 30 mg per kg lichaamsgewicht per dag voor glutamaten. Een direct verband met klachten zoals hoofdpijn is in gecontroleerd onderzoek niet eenduidig aangetoond.
Wat is een natuurlijk aroma?
Een natuurlijk aroma bestaat alleen uit stoffen die met fysische, enzymatische of microbiologische processen uit een natuurlijke grondstof zijn gewonnen. Als de bron niet wordt genoemd, kan het aroma uit iets anders komen dan je verwacht. Alleen bij 'natuurlijk [bron]-aroma' komt minstens 95% uit die bron.
Wat is vanilline?
Vanilline is de belangrijkste geurstof van vanille. Het kan uit vanillepeulen komen, via fermentatie worden gemaakt (dan mag het 'natuurlijk aroma' heten) of synthetisch worden gemaakt (dan heet het 'aroma'). Echte vanille bevat naast vanilline nog honderden andere geurstoffen.
Wat is rookaroma?
Rookaroma wordt gewonnen uit gecondenseerde houtrook en geeft producten zoals chips, vleeswaren en sauzen een rooksmaak. Het moet op het etiket altijd 'rookaroma' heten. Omdat EFSA voor acht rookaroma's een risico op DNA-schade niet kon uitsluiten, verdwijnen die de komende jaren van de markt.
Zijn kunstmatige smaakstoffen schadelijk?
Aromastoffen op de EU-lijst zijn door EFSA beoordeeld en veilig bevonden bij de gebruikelijke hoeveelheden. Of een stof natuurlijk of synthetisch is gemaakt, zegt niets over de veiligheid: chemisch kan het dezelfde stof zijn. Aandachtspunten zijn vooral stoffen die van nature voorkomen, zoals cumarine in kaneel, en rookaroma's.
Bronnen
- Verordening (EG) nr. 1334/2008 inzake aroma's en bepaalde voedselingrediënten met aromatiserende eigenschappen. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2008/1334/oj
- Uitvoeringsverordening (EU) nr. 872/2012 tot vaststelling van de lijst van aromastoffen. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2012/872/oj
- Verordening (EG) nr. 2065/2003 inzake rookaroma's. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2003/2065/oj
- Verordening (EG) nr. 1333/2008 inzake levensmiddelenadditieven (smaakversterkers). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2008/1333/oj
- Verordening (EU) nr. 1169/2011 betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten (bijlage VII, deel D). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2011/1169/oj
- Verordening (EU) 2018/848 inzake de biologische productie. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2018/848/oj
- EFSA ANS Panel (2017). Re-evaluation of glutamic acid (E 620), sodium glutamate (E 621), potassium glutamate (E 622), calcium glutamate (E 623), ammonium glutamate (E 624) and magnesium glutamate (E 625) as food additives. EFSA Journal 15(7):4910. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2017.4910
- EFSA (2008). Coumarin in flavourings and other food ingredients with flavouring properties. EFSA Journal 793.
- EFSA CEF/FAF Panel (2023). Beoordelingen van de genotoxiciteit van acht primaire rookproducten.
Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl zijn belangrijk. Dit artikel is informatief en vervangt geen persoonlijk medisch advies.
