Wat is fytotherapie? Betekenis en regels
Fytotherapie is het gebruik van planten, of delen en extracten daarvan, om klachten te verlichten of het lichaam te ondersteunen. Een ander woord is kruidengeneeskunde. Het woord komt uit het Grieks: phyton betekent plant, therapeia zorg of behandeling.
Dat klinkt eenvoudig, maar in de winkel wordt het snel ingewikkeld. Hetzelfde kruid kan als thee, als voedingssupplement of als geregistreerd geneesmiddel in het schap liggen, en voor elke vorm gelden andere regels. Dit artikel loopt die routes langs, met etiketten uit onze eigen fytotherapie producten als voorbeeld.
Auteur: Evi Woerdman | Laatst herzien: 13-11-2026
Inhoudsopgave
- Eén plant, vier routes
- Wat betekent 'traditioneel kruidengeneesmiddel' op een doosje?
- Vier etiketten uit ons assortiment naast elkaar
- Fytotherapie is geen homeopathie
- Wat doet een fytotherapeut?
- Natuurlijk, maar niet vrijblijvend
- Welke route past bij jouw vraag?
Eén plant, vier routes
Neem salie. Die staat in je keukenkastje, zit in thee, in capsules, in een keelspray van de drogist. Botanisch is het overal dezelfde plant. Juridisch niet. Ook wat je binnenkrijgt verschilt per vorm, en dat zie je zodra je salie in de keuken, als thee, in capsules en als olie naast elkaar zet.
In Europa bepaalt niet de plant maar het product welke wet geldt. Wie een kruid verkoopt met de belofte dat het een aandoening behandelt of voorkomt, verkoopt een geneesmiddel. Dat moet dan eerst beoordeeld en geregistreerd zijn. Zonder zo'n belofte is een kruid meestal een levensmiddel, zoals een supplement of een losse kruidenthee, en vallen de teksten op de verpakking onder de regels voor voedingsclaims.
| Route | Wie beoordeelt? | Waar rust het op? | Herkenbaar aan |
|---|---|---|---|
| Kruidengeneesmiddel | CBG (of EMA bij een Europese registratie) | Gepubliceerd onderzoek naar werkzaamheid en veiligheid; minstens tien jaar medisch gebruik in de EU | RVG-nummer, bijsluiter, 'kruidengeneesmiddel' |
| Traditioneel kruidengeneesmiddel | CBG, met de Europese monografie van het HMPC als leidraad | Minstens 30 jaar gebruik, waarvan 15 jaar in de EU, plus gegevens over veiligheid | RVG-nummer, bijsluiter, het woord 'traditioneel' bij de toepassing |
| Voedingssupplement of kruidenthee | Geen toelating vooraf; de fabrikant is verantwoordelijk, de NVWA houdt toezicht | Levensmiddelenwetgeving | 'Voedingssupplement' of 'kruidenpreparaat', geen RVG-nummer |
| Consult bij een fytotherapeut | De beroepsvereniging en het register waarbij de therapeut is aangesloten | Opleiding en beroepsregels | Registratie bij bijvoorbeeld het RBCZ |
Die laatste rij is geen product maar een behandelaar. Een fytotherapeut kan in een consult zowel geregistreerde middelen als supplementen of theemengsels adviseren.
Fytotherapie is dus breder dan één schap. Ook de collectie planten en kruiden bevat losse kruiden die je als smaakmaker gebruikt en waar geen enkele medische belofte bij hoort.
Wat betekent 'traditioneel kruidengeneesmiddel' op een doosje?
Sinds Richtlijn 2004/24/EG bestaat er een vereenvoudigde registratie voor kruidengeneesmiddelen met een lange gebruiksgeschiedenis. De fabrikant hoeft dan geen klinische studies naar de werkzaamheid aan te leveren. Wel moet hij aantonen dat het middel minstens 30 jaar wordt gebruikt, waarvan ten minste 15 jaar binnen de Europese Unie, en dat het bij het aangegeven gebruik niet schadelijk is.
Zo'n registratie is alleen mogelijk voor toepassingen waarbij geen arts nodig is om een diagnose te stellen, iets voor te schrijven of het gebruik te volgen. Op de verpakking of in de bijsluiter staat dan dat de toepassing uitsluitend is gebaseerd op langdurig gebruik. Zie je die zin, dan weet je precies wat er is beoordeeld: de traditie en de veiligheid, niet het bewijs uit onderzoek.
Het Comité voor kruidengeneesmiddelen (HMPC) van het Europees Geneesmiddelenbureau schrijft per plant een monografie. Daarin staat welke bereiding, in welke dosering en voor welke klacht als traditioneel of als 'well-established' geldt. Voor monnikspeper bijvoorbeeld beschrijft zo'n monografie alleen de vrucht, en alleen voor volwassen vrouwen; in ons artikel over hoe monnikspeper van vrucht tot capsule gaat lees je hoe dat doorwerkt op het etiket.
Een monografie maakt een thee of supplement van dezelfde plant nog geen geneesmiddel. De toepassingen uit de monografie gelden alleen voor het geregistreerde product met dat ene RVG-nummer.
Vier etiketten uit ons assortiment naast elkaar
Wie een siroop, een keelspray en een flesje druppels naast elkaar legt, ziet al snel verschillen. Waarom heeft het ene doosje een RVG-nummer en het andere niet? En wat zegt een percentage als '1,2% hyperosiden' eigenlijk? We zochten vier producten uit ons eigen assortiment op en legden de etiketgegevens naast elkaar.
| Product | Categorie op het etiket | Wat erin zit | Opvallend |
|---|---|---|---|
| Klimopsiroop (klimopblad) | Kruidengeneesmiddel, RVG-nummer, UAD | 5,4 mg droog extract per ml, verhouding plant tot extract 5–7,5:1, extractiemiddel ethanol 30% | Bijsluiter: medisch advies vragen als de klachten na 5 dagen aanhouden |
| Keelspray met rode zonnehoed en salie | Traditioneel kruidengeneesmiddel, RVG-nummer, AV | Ethanolextracten van het verse kruid en de wortel van rode zonnehoed en van verse salieblaadjes | 'Uitsluitend gebaseerd op traditioneel gebruik en niet op klinisch bewijs'; niet voor jongeren tot en met 17 jaar |
| Arkopharma Arkocaps Meidoorn | Voedingssupplement, 'kruidenpreparaat' | 350 mg fijngemalen bloemknop van meidoorn per capsule, gestandaardiseerd op 1,2% hyperosiden | Uit voorzorg niet aanbevolen bij zwangerschap en borstvoeding |
| GO Rosmarinus officinalis biologisch | Voedingssupplement op basis van kruiden | Knoppen van rozemarijn in bio-ethanol (36% v/v), water en glycerine; dagdosering 6 ml | Bij zwangerschap en borstvoeding alleen op advies van een deskundige |
De twee bovenste producten zijn geneesmiddelen. UAD staat voor 'uitsluitend apotheek en drogist', AV voor algemene verkoop. Het verschil tussen die twee rijen zit in één woord: de keelspray is 'traditioneel' geregistreerd, de siroop niet.
De onderste twee zijn levensmiddelen. Op het etiket staan daarom geen indicaties, wel een samenstelling en een gebruiksadvies. Het meidoornsupplement bevat gemalen plantmateriaal; het rozemarijnproduct is een knoppenextract, een bereiding die je terugvindt onder gemmotherapie. Weer een andere vorm is het gestandaardiseerde droge extract, zoals in Vitakruid Rhodiola extract 500 mg: 500 mg extract per capsule met een vast gehalte van 3% rosavin en 1% salidroside.
Opvallend is hoe vaak ethanol op de ingrediëntenlijst staat. Alcohol lost plantenstoffen op die slecht in water oplossen, en waarom een tinctuur alcohol nodig heeft leggen we elders uit. Gebruik je geen alcohol, kijk dan naar het percentage op het etiket.
Fytotherapie is geen homeopathie
Dezelfde Latijnse plantennaam kan op een flesje druppels én op een buisje korrels staan. Toch zijn het twee verschillende dingen.
In fytotherapie zit de plantenstof in een meetbare hoeveelheid in het product: milligrammen extract, grammen thee. Homeopathie werkt met sterk verdunde bereidingen, aangeduid met D- of C-potenties, en heeft een eigen registratieroute als homeopathisch geneesmiddel. Een homeopathisch middel met de naam van een plant zegt dus niets over de hoeveelheid van die plant.
Wat doet een fytotherapeut?
Een fytotherapeut begint met een uitgebreid gesprek: klachten, medische voorgeschiedenis, leefstijl en de medicijnen die je al gebruikt. Daarna volgt een behandelplan met kruidenpreparaten, thee, olie of crème, vaak aangevuld met advies over voeding en leefstijl. Zo beschrijft het RBCZ, een register voor complementaire zorgverleners, het beroep.
De titel fytotherapeut is geen beschermd beroep in de Wet BIG. Fytotherapeuten in het RBCZ-register hebben een opleiding op hbo-niveau en moeten jaarlijks aan kwaliteitseisen voldoen.
Vergoeding? Veel zorgverzekeraars vergoeden een consult gedeeltelijk vanuit een aanvullende verzekering, dus kijk in je eigen polis. Het voorgeschreven middel zelf wordt alleen vergoed als het een geregistreerd geneesmiddel is.
Natuurlijk, maar niet vrijblijvend
Een plant bevat werkzame stoffen. Daardoor kan een kruidenproduct ook bijwerkingen geven of samen met medicijnen iets anders doen dan je verwacht.
Het bekendste voorbeeld is sint-janskruid. Volgens Apotheek.nl maakt het de anticonceptiepil minder betrouwbaar, net als de minipil, de vaginale ring en de pleister. Het vermindert ook de werking van onder meer bepaalde bloedverdunners, cholesterolverlagers en epilepsiemiddelen. Dat geldt ongeacht of het sint-janskruid als supplement of als geneesmiddel is gekocht.
Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, of gaat het om een kind? Overleg dan eerst met je huisarts of apotheker. Vertel bij een nieuw recept ook welke kruidenproducten en thee je gebruikt; apothekers kunnen alleen controleren wat ze weten. Merk je een bijwerking, dan kun je die melden bij Bijwerkingencentrum Lareb.
Welke route past bij jouw vraag?
- Je hebt een duidelijke, lichte klacht en wilt een middel met een beoordeelde toepassing. Kijk naar een kruidengeneesmiddel met RVG-nummer en lees de bijsluiter. Bij twijfel helpt de apotheker of drogist.
- Je zoekt een kruid voor dagelijks gebruik, als thee of supplement. Dan koop je een levensmiddel. Vergelijk de samenstelling: welk plantendeel, gemalen of extract, en hoeveel per dagdosering.
- Je hebt aanhoudende of terugkerende klachten. Ga eerst naar je huisarts. Wil je daarnaast met kruiden werken, dan kan een geregistreerde fytotherapeut meedenken.
- Je gebruikt al medicijnen. Overleg met je apotheker voordat je een kruidenproduct toevoegt.
Wil je zelf de vormen naast elkaar bekijken, van tinctuur tot capsule? In de collectie fytotherapie staan ze bij elkaar, met de samenstelling per product.
Bronnen
- Richtlijn 2004/24/EG tot wijziging, wat traditionele kruidengeneesmiddelen betreft, van Richtlijn 2001/83/EG. data.europa.eu/eli/dir/2004/24/oj
- Richtlijn 2001/83/EG tot vaststelling van een communautair wetboek betreffende geneesmiddelen voor menselijk gebruik. data.europa.eu/eli/dir/2001/83/oj
- European Medicines Agency. Herbal medicinal products (traditional use registration, well-established use, HMPC en EU-monografieën). ema.europa.eu
- RBCZ. Fytotherapie (therapie A-Z). rbcz.nu/therapie-a-z/fytotherapie
- Apotheek.nl. Sint-janskruid: wisselwerkingen met andere medicijnen. apotheek.nl/medicijnen/sint-janskruid
- Etiket- en bijsluitergegevens van de genoemde producten in het assortiment van Superfoodstore, geraadpleegd op 13-11-2026.
Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl zijn belangrijk. Dit artikel is informatief en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Gebruik je medicijnen, overleg dan met je huisarts of apotheker.



