Alcohol als ingrediënt: wat is het in cosmetica, tincturen en supplementen?
Als ingrediënt betekent 'alcohol' bijna altijd ethanol. In cosmetica staat het op het etiket als Alcohol of Alcohol denat. en wordt het gebruikt als oplosmiddel, om een product snel te laten drogen of om het licht te conserveren. In tincturen en kruidendruppels dient ethanol om stoffen uit de plant te halen. Namen als cetyl alcohol en cetearyl alcohol klinken hetzelfde, maar dat zijn vetalcoholen met een heel andere functie.
Auteur: Evi Woerdman | Laatst herzien: 01-10-2026
Inhoudsopgave
- Wat is alcohol als ingrediënt?
- Soorten alcohol op het etiket
- Alcohol in cosmetica
- Alcohol en de huid: droogt het uit?
- Wat betekent 'alcoholvrij' in cosmetica?
- Alcohol in tincturen, druppels en supplementen
- Kinderen, zwangerschap en wie geen alcohol wil
- Waar let je op?
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat is alcohol als ingrediënt?
Scheikundig is 'alcohol' een groep stoffen met een OH-groep aan een koolstofatoom. Op etiketten bedoelen we meestal één stof: ethanol (C2H5OH, CAS-nummer 64-17-5). Ethanol ontstaat bij het vergisten van suikers, bijvoorbeeld uit graan, suikerriet of druiven, en wordt daarna gedestilleerd. 'Bio-ethanol' op een etiket betekent meestal ethanol uit biologische teelt.
Ethanol mengt met water, lost ook stoffen op die niet in water oplossen (zoals geurstoffen en een deel van de plantenstoffen), verdampt snel en remt in hoge concentraties de groei van micro-organismen. Daarom kom je het in zoveel producten tegen.
Ingrediënt, geen E-nummer. In voeding is ethanol geen levensmiddelenadditief en heeft het dus geen E-nummer. Het telt als gewoon ingrediënt, net als zout, suiker en azijn. Dat sluit aan bij ons artikel over conserveermiddelen.
Soorten alcohol op het etiket
In cosmetica staan ingrediënten met hun INCI-naam, de internationale naam die ook in de Europese ingrediëntendatabase CosIng wordt gebruikt. 'Alcohol' in een INCI-naam betekent niet altijd ethanol:
| INCI-naam | Wat is het? | Functie in het product |
|---|---|---|
| Alcohol | Ethanol | Oplosmiddel, snel drogend, adstringerend, antimicrobieel, maskeert geur |
| Alcohol denat. | Gedenatureerde ethanol: ethanol met een toevoeging die het ondrinkbaar maakt | Zelfde als hierboven |
| Isopropyl alcohol | Isopropanol, een andere korte alcohol | Oplosmiddel, onder meer in reinigers en haarproducten |
| Benzyl alcohol | Aromatische alcohol, komt ook van nature voor in etherische oliën | Conserveermiddel, oplosmiddel of geurbestanddeel |
| Cetyl alcohol, stearyl alcohol, cetearyl alcohol | Vetalcoholen met een lange keten (16 of 18 koolstofatomen), vaak uit kokos- of palmolie | Verzachtend (emolliënt), stabiliseert emulsies, maakt crèmes dikker |
Denatureren gebeurt om fiscale redenen. Drinkbare alcohol valt onder de accijns. Alcohol die volgens de EU-regels gedenatureerd is, bijvoorbeeld met de bitterstof denatonium benzoate, is daarvan vrijgesteld (richtlijn 92/83/EEG). Voor de werking in het product maakt het nauwelijks verschil.
Vetalcoholen zijn iets anders. Cetyl, stearyl en cetearyl alcohol zijn wasachtige, vaste stoffen. Ze verdampen niet en lossen geen geurstoffen op, maar geven een crème body en een zacht huidgevoel. Ze werken vaak samen met een emulgator om water en olie gemengd te houden. Een crème met cetearyl alcohol is dus geen 'crème met alcohol' in de gewone betekenis.
Alcohol in cosmetica
Ethanol zit vooral in producten die snel moeten drogen of een lichte, frisse textuur moeten hebben:
- Parfum en eau de toilette: alcohol denat. is hier de drager van de geurstoffen. Bekijk de samenstelling per product in onze collectie parfum.
- Gezichtstonic en lotions: sommige tonics bevatten alcohol, andere zijn op water of hydrolaat gebaseerd. Vergelijk de INCI-lijsten bij onze gezichtstonics.
- Deodorant, haarstyling en aftershave: alcohol laat het product snel drogen. Van veel van deze producten bestaan ook alcoholvrije versies.
Volgorde op het etiket. Volgens de cosmeticaverordening (EG) nr. 1223/2009, artikel 19, staan de ingrediënten in aflopende volgorde van gewicht op het moment dat ze worden toegevoegd. Ingrediënten onder 1% mogen in willekeurige volgorde achteraan staan. Staat Alcohol of Alcohol denat. als eerste of tweede, dan is het een hoofdbestanddeel. Staat het onderaan, dan gaat het meestal om een kleine hoeveelheid, bijvoorbeeld als oplosmiddel van een extract of parfum.
Benzyl alcohol heeft eigen regels. Als conserveermiddel staat het in bijlage V van de cosmeticaverordening, met een maximum van 1%. Als oplosmiddel of geurbestanddeel valt het onder bijlage III, en het moet als geurallergeen in de ingrediëntenlijst staan boven 0,001% in producten die op de huid blijven en boven 0,01% in producten die je afspoelt.
Handgel met alcohol die wordt verkocht om de handen te desinfecteren, is geen cosmeticum maar een biocide, met eigen regels (verordening (EU) nr. 528/2012). Kijk per product wat het etiket zegt.
Alcohol en de huid: droogt het uit?
Over alcohol in huidverzorging bestaan uitgesproken meningen. De nuance:
- Kortdurend: ethanol verdampt snel en neemt daarbij een deel van het huidvet mee. Een product met veel alcohol kan daardoor bij een droge of gevoelige huid strak aanvoelen of prikken, vooral op beschadigde huid.
- Afhankelijk van de formule: de hoeveelheid alcohol en de andere ingrediënten maken veel uit. Glycerine, oliën en vetalcoholen kunnen het drogende effect verminderen. Een kleine hoeveelheid alcohol als oplosmiddel geeft bij de meeste mensen geen merkbaar effect.
- Allergie voor ethanol is zeldzaam; reacties komen vaker door andere bestanddelen, zoals parfum.
- Handalcohol: de WHO beschrijft in haar richtlijn voor handhygiëne dat alcoholhoudende handmiddelen met huidverzorgende toevoegingen meestal niet slechter worden verdragen dan vaak handen wassen met water en zeep.
Heb je een droge of gevoelige huid, dan kun je voor producten die op de huid blijven kiezen voor varianten zonder ethanol in het begin van de INCI-lijst. Ons aanbod gezichtsverzorging toont per product de volledige ingrediëntenlijst. Heb je aanhoudende huidklachten, bespreek dat dan met je huisarts of dermatoloog.
Wat betekent 'alcoholvrij' in cosmetica?
'Alcoholvrij' is een 'vrij van'-claim. Volgens artikel 20 van de cosmeticaverordening en de gemeenschappelijke criteria voor claims (verordening (EU) nr. 655/2013) moet zo'n claim kloppen en mag hij niet misleiden. De Europese Commissie heeft dat uitgewerkt in een technisch document over cosmetische claims, met een aparte bijlage over 'vrij van'-claims. Daaruit volgt onder meer:
- Het product mag de genoemde stof niet bevatten.
- De claim mag niet suggereren dat een toegestane stof schadelijk is.
- De claim moet de consument helpen een geïnformeerde keuze te maken, bijvoorbeeld voor wie bewust geen ethanol op de huid wil.
In de praktijk betekent 'alcoholvrij' bij cosmetica: zonder ethanol (Alcohol, Alcohol denat.). Vetalcoholen zoals cetearyl alcohol kunnen er wel in zitten. Een voorbeeld is de Lavera Men Sensitiv aftershave balm: de fabrikant noemt deze balsem alcoholvrij en in de INCI-lijst staat geen ethanol. Controleer bij twijfel altijd zelf de ingrediëntenlijst.
Alcohol in tincturen, druppels en supplementen
Een tinctuur is een vloeibaar extract van een plant, gemaakt met een mengsel van ethanol en water. Ethanol haalt zowel stoffen uit de plant die in water oplossen als stoffen die beter in alcohol oplossen. Het houdt het extract ook houdbaar, waardoor er meestal geen conserveermiddel nodig is. Een voorbeeld is de Mattisson Biologisch Vlier complex tinctuur, waarin de kruiden volgens de productinformatie zijn opgelost in biologische ethanol. Ook bij propolis zie je vaak tincturen op alcoholbasis.
Alcoholvrije alternatieven gebruiken meestal plantaardige glycerine en water als extractiemiddel (een zogeheten glyceriet). Glycerine smaakt zoet en lost andere stoffen op dan ethanol, dus de samenstelling van het extract kan verschillen. Een voorbeeld is het Natures Answer Astragalus extract alcoholvrij, dat volgens de fabrikant is gemaakt op basis van plantaardige glycerine en gezuiverd water. Meer kruidenpreparaten in verschillende vormen vind je bij kruiden.
Wat zegt het etiket? Bij levensmiddelen en supplementen staat ethanol als ingrediënt in de ingrediëntenlijst. Een uitzondering geldt als het alleen als drager of oplosmiddel voor een aroma of additief wordt gebruikt, in de strikt noodzakelijke hoeveelheid (verordening (EU) nr. 1169/2011, artikel 20). Voor dranken met meer dan 1,2% vol alcohol is het vermelden van het alcoholgehalte in % vol verplicht. Of een tinctuur in druppelvorm als 'drank' geldt, is niet eenduidig vastgelegd. Staat het percentage er niet op, vraag het dan na bij de fabrikant of bij ons.
Rekenvoorbeeld. Hoeveel alcohol krijg je binnen met druppels? Dat hangt af van het alcoholpercentage en de hoeveelheid. Een voorbeeld met aannames: 30 druppels zijn ongeveer 1,5 ml (het aantal druppels per ml verschilt per pipet). Bij een tinctuur met 40% vol bevat dat 0,6 ml ethanol, ongeveer 0,5 gram. Ter vergelijking: een standaardglas alcoholhoudende drank bevat in Nederland 10 gram alcohol. Neem je meerdere keren per dag druppels, dan telt dat op.
Kinderen, zwangerschap en wie geen alcohol wil
Ook een kleine hoeveelheid ethanol kan een reden zijn om bewust te kiezen, bijvoorbeeld bij:
- Kinderen: zij wegen minder, dus dezelfde hoeveelheid ethanol telt bij hen zwaarder. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) heeft voor geneesmiddelen daarom aparte waarschuwingen voor ethanol als hulpstof, ook bij jonge kinderen.
- Zwangerschap en borstvoeding: het Trimbos-instituut adviseert om in deze periode geen alcohol te gebruiken. Overleg bij twijfel over druppels met alcohol met je verloskundige, huisarts of apotheker.
- Medicijngebruik, leveraandoeningen of herstel van alcoholgebruik: bespreek met je arts of apotheker of druppels met ethanol passen.
- Persoonlijke of religieuze redenen: kies dan voor alcoholvrije extracten, capsules of tabletten.
Op de huid speelt dit veel minder, omdat er weinig ethanol door een intacte huid wordt opgenomen. Bij pasgeborenen en op beschadigde huid ligt dat anders; daar kan alcohol prikken en beter worden opgenomen.
Waar let je op?
| Wens | Waar let je op |
|---|---|
| Droge of gevoelige huid | Alcohol of Alcohol denat. niet bovenaan de INCI-lijst bij producten die op de huid blijven |
| Crème zonder ethanol | Cetyl, stearyl en cetearyl alcohol zijn vetalcoholen en geen ethanol |
| Gevoelig voor geurstoffen | Let op parfum en benzyl alcohol in de ingrediëntenlijst |
| Druppels zonder alcohol | Kies een glycerine-extract, of capsules en tabletten |
| Weten hoeveel alcohol er in druppels zit | Zoek het percentage (% vol) op het etiket en reken met je dagelijkse hoeveelheid |
Vergelijk producten op hun volledige INCI-lijst in onze gezichtsverzorging. Kruidenextracten met en zonder alcohol vergelijk je aan de hand van het etiket: bij tincturen staat ethanol in de ingrediëntenlijst, bij glycerieten glycerine.
Veelgestelde vragen
Wat is alcohol denat.?
Alcohol denat. is ethanol waaraan een stof is toegevoegd die het ondrinkbaar maakt, bijvoorbeeld de bitterstof denatonium benzoate. Daardoor geldt er geen accijns. In cosmetica werkt het hetzelfde als gewone ethanol.
Wat is ethanol?
Ethanol (C2H5OH) is de alcohol die ontstaat bij het vergisten van suikers. Het mengt met water en verdampt snel. In cosmetica heet het Alcohol of Alcohol denat.
Wat is cetearyl alcohol?
Cetearyl alcohol is een mengsel van de vetalcoholen cetyl alcohol en stearyl alcohol. Het is een wasachtige stof die een crème dikker maakt, de emulsie stabiel houdt en een zacht huidgevoel geeft. Het is geen ethanol en droogt de huid niet uit zoals ethanol dat kan doen.
Wat is benzyl alcohol?
Benzyl alcohol is een aromatische alcohol die in cosmetica wordt gebruikt als conserveermiddel (maximaal 1%), oplosmiddel of geurbestanddeel. Het is ook een bekend geurallergeen en moet boven een lage drempel in de ingrediëntenlijst staan.
Wat is een tinctuur?
Een tinctuur is een vloeibaar plantenextract, gemaakt met een mengsel van ethanol en water. De alcohol haalt stoffen uit de plant en houdt het extract houdbaar. Alcoholvrije varianten worden meestal met glycerine en water gemaakt.
Droogt alcohol in cosmetica de huid uit?
Dat hangt af van de hoeveelheid en de rest van de formule. Veel ethanol in een product dat op de huid blijft, kan een droge of gevoelige huid strak laten aanvoelen. Een kleine hoeveelheid als oplosmiddel, gecombineerd met verzorgende ingrediënten, merken de meeste mensen niet.
Bronnen
- Verordening (EG) nr. 1223/2009 betreffende cosmetische producten (art. 19 etikettering, art. 20 claims, bijlage III en V). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2009/1223/oj
- Verordening (EU) nr. 655/2013 tot vaststelling van gemeenschappelijke criteria voor claims over cosmetische producten. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2013/655/oj
- Europese Commissie, Working Group on Cosmetic Products (2017). Technical document on cosmetic claims, bijlage III: 'free from'-claims.
- Europese Commissie. CosIng, database van cosmetische ingrediënten (Alcohol, Alcohol denat., Benzyl alcohol, Cetearyl alcohol). https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/cosing/
- Verordening (EU) nr. 1169/2011 betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten (art. 20; vermelding alcoholgehalte). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2011/1169/oj
- Richtlijn 92/83/EEG tot harmonisatie van de structuur van de accijns op alcohol en alcoholhoudende dranken (art. 27, vrijstelling gedenatureerde alcohol). https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/1992/83/oj
- Verordening (EU) nr. 528/2012 betreffende biociden. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/528/oj
- ECHA. Stofinformatie ethanol (EG 200-578-6). https://echa.europa.eu/substance-information/-/substanceinfo/100.000.526
- EMA (2018). Questions and answers on ethanol in the context of the revision of the guideline on 'Excipients in the label and package leaflet of medicinal products for human use'. EMA/CHMP/43486/2018.
- WHO (2009). WHO Guidelines on Hand Hygiene in Health Care.
- Lachenmeier, D.W. (2008). Safety evaluation of topical applications of ethanol on the skin and inside the oral cavity. Journal of Occupational Medicine and Toxicology 3:26. https://doi.org/10.1186/1745-6673-3-26
- Trimbos-instituut. Alcohol en zwangerschap; standaardglas. https://www.trimbos.nl
Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl zijn belangrijk. Dit artikel is informatief en vervangt geen persoonlijk medisch advies.
