Heermoes: wat is het, hoe herken je het en waar let je op?
Heermoes (Equisetum arvense) is een wilde plant uit de paardenstaartfamilie die je in Nederland in bermen, akkers en tussen tegels tegenkomt. Het gedroogde bovengrondse deel wordt gebruikt als kruid in thee, capsules en tincturen. In dit artikel lees je hoe je heermoes herkent, wat erin zit, hoe het in de EU geregeld is en waar je op let bij gebruik.
Auteur: Evi Woerdman | Laatst herzien: 01-10-2026
Inhoudsopgave
- Wat is heermoes?
- Heermoes herkennen en het verschil met lidrus
- Wat zit er in heermoes?
- Heermoes als kruid: traditie, regelgeving en claims
- Vormen: thee, capsules en tinctuur
- Veiligheid, interacties en wie het beter niet gebruikt
- Heermoes in de tuin
- Waar let je op bij het kiezen?
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat is heermoes?
Heermoes is een meerjarige sporenplant. Net als varens maakt hij geen bloemen of zaden, maar sporen. De plant hoort bij het geslacht Equisetum (paardenstaart), een plantengroep die al honderden miljoenen jaren bestaat. Een andere naam is akkerpaardenstaart. De stengels voelen ruw aan door het hoge gehalte aan kiezelzuur.
Onder de grond vormt heermoes een vertakt netwerk van wortelstokken dat meer dan een meter diep kan gaan. Daardoor is de plant lastig te verwijderen en staat hij bekend als hardnekkig onkruid. Als kruid gebruik je alleen de groene, onvruchtbare zomerstengels: in de Europese Farmacopee heet dat Equiseti herba, heermoeskruid.
Wil je heermoes als thee of supplement gebruiken, dan vind je alle varianten in de collectie heermoes thee en supplementen. Andere kruiden vind je bij planten en kruiden.
Heermoes herkennen en het verschil met lidrus
Heermoes heeft twee soorten stengels die na elkaar verschijnen:
- In het voorjaar: lichtbruine tot roze, onvertakte stengels van 4 tot 30 cm met een sporenaar bovenop. Ze hebben geen bladgroen en verdwijnen snel.
- In de zomer: groene, onvruchtbare stengels van ongeveer 15 tot 80 cm, sterk gegroefd, met kransen van dunne zijtakjes. Het lijkt een klein kerstboompje of een paardenstaart.
Het grootste risico bij zelf plukken is verwarring met lidrus (Equisetum palustre), ook wel moeraspaardenstaart genoemd. Lidrus is giftig en bevat het alkaloïde palustrine. Vee dat lidrus in hooi binnenkrijgt, kan er ernstig ziek van worden. De Europese Farmacopee schrijft daarom een test voor die aantoont dat heermoeskruid vrij is van lidrus.
| Kenmerk | Heermoes (E. arvense) | Lidrus (E. palustre) |
|---|---|---|
| Groeiplaats | Droge tot vochtige, vaak omgewerkte grond: akkers, bermen, spoordijken, tussen tegels | Natte grond: natte graslanden, slootkanten, moerassige weiden |
| Sporenaar | Alleen op aparte, bruine voorjaarsstengels | Bovenop de groene stengel, in de zomer |
| Zijtakjes | Eerste lid van het zijtakje langer dan de schede om de hoofdstengel | Eerste lid van het zijtakje korter dan die schede |
| Giftigheid | Gebruikt als kruid, met de voorzorgen hieronder | Giftig, niet gebruiken |
Pluk je zelf, dan is het onderscheid voor een leek niet altijd zeker. Ook kan wilde heermoes uit bermen of tuinen verontreinigd zijn, of behandeld met onkruidbestrijders. Met gecontroleerd gedroogd kruid of een supplement met de Latijnse naam Equisetum arvense op het etiket weet je beter wat je gebruikt.
Wat zit er in heermoes?
Heermoes valt vooral op door het hoge gehalte aan kiezelzuur. Volgens het beoordelingsrapport van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) bevat het kruid:
- Kiezelzuur en silicaten: 5 tot 7,7%, waarvan ongeveer een tiende in water oplost. Kiezelzuur is een verbinding van silicium; daaraan dankt de plant zijn ruwe stengels.
- Flavonoïden: de Europese Farmacopee eist minimaal 0,3% totale flavonoïden, berekend als isoquercitroside.
- Mineralen: onder meer kalium, calcium, mangaan en fosfor.
- Kleine hoeveelheden andere stoffen: sporen nicotine en het enzym thiaminase, dat vitamine B1 afbreekt. Meer daarover lees je bij veiligheid.
Voor silicium zelf is in de EU geen gezondheidsclaim toegelaten. Wil je meer weten over deze stof en de bronnen ervan, lees dan ons artikel Silicium: alles wat je moet weten of bekijk de collectie silicium.
Heermoes als kruid: traditie, regelgeving en claims
Heermoes kan in de EU twee verschillende rollen hebben, met elk eigen regels:
| Rol | Regelgeving | Wat mag er gezegd worden? |
|---|---|---|
| Traditioneel kruidengeneesmiddel | Richtlijn 2004/24/EG; EMA/HMPC-monografie Equisetum arvense L., herba (2016) | Alleen de geregistreerde indicatie uit de bijsluiter, en alleen bij een geregistreerd geneesmiddel |
| Kruidenthee of voedingssupplement | Levensmiddelenrecht; supplementen vallen onder Richtlijn 2002/46/EG | Alleen toegelaten of on-hold gezondheidsclaims (Verordening 1924/2006) |
Het Comité voor kruidengeneesmiddelen van de EMA (HMPC) heeft voor heermoeskruid een monografie opgesteld als traditioneel kruidengeneesmiddel. 'Traditioneel gebruik' betekent dat het kruid minstens 30 jaar in gebruik is, waarvan 15 jaar in de EU. Het is geen bewijs van werkzaamheid uit klinisch onderzoek: de EMA noemt het klinisch bewijs beperkt. Deze geneesmiddelenstatus geldt niet voor thee of supplementen.
Voor heermoes als levensmiddel zijn bij de Europese Commissie claims ingediend die nog niet zijn beoordeeld. Zolang ze 'on hold' staan, mogen ze met de juiste bewoording worden gebruikt. Op basis daarvan geldt: heermoes is goed voor je haren* en is goed voor nagels*. Heermoes draagt bij tot de instandhouding van een normale huid* en is goed voor de bloedvaten*. Een effect op ziekten of aandoeningen mag niet worden geclaimd.
Vormen: thee, capsules en tinctuur
| Vorm | Wat is het? | Let op |
|---|---|---|
| Gedroogd kruid (thee) | Gesneden bovengrondse delen om te laten trekken | Gebruik kokend water; de dosering staat op de verpakking |
| Capsules of tabletten | Gemalen kruid of extract in een vaste dagdosering | Kijk naar de hoeveelheid per dagdosering en het plantendeel |
| Tinctuur of vloeibaar extract | Kruid getrokken in alcohol, of een andere vloeistof | Bevat vaak alcohol; let op het etiket |
Heermoes thee maken: de HMPC-monografie gaat bij thee uit van 1 tot 4 gram kruid in 150 ml kokend water. Een fabrikant als Jacob Hooy adviseert 2 theelepels kruid op 150 ml kokend water, 15 minuten laten trekken en zeven, tot 3 kopjes per dag. Houd je aan de gebruiksaanwijzing op de verpakking. Meer kruidenthee vind je in de collectie kruidenthee.
Veiligheid, interacties en wie het beter niet gebruikt
Bij normaal gebruik van heermoeskruid zijn in de HMPC-monografie weinig bijwerkingen beschreven. Toch zijn er duidelijke aandachtspunten:
- Bijwerkingen: lichte maag- en darmbijwerkingen en allergische reacties, zoals huiduitslag of een gezwollen gezicht. In de literatuur staan daarnaast enkele losse meldingen, onder meer van een leverontsteking, waarbij het verband niet altijd vaststaat.
- Thiaminase (vitamine B1): rauwe heermoes bevat thiaminase, een enzym dat vitamine B1 afbreekt. Bij paarden die veel heermoes in hooi aten, is vergiftiging beschreven. Eet de plant daarom niet rauw en in grote hoeveelheden.
- Nicotine: heermoes bevat sporen nicotine. Ben je overgevoelig voor nicotine, gebruik het dan niet.
- Hart en nieren: de monografie noemt situaties waarin je minder moet drinken, zoals bij een ernstige hart- of nierziekte, als reden om heermoes niet te gebruiken. Ook bij een verstoorde kaliumhuishouding door de nieren is voorzichtigheid nodig, omdat heermoes kalium bevat.
- Zwangerschap en borstvoeding: de veiligheid is niet vastgesteld; gebruik wordt afgeraden.
- Kinderen: voor kinderen jonger dan 12 jaar is het gebruik niet onderzocht.
- Geneesmiddelen: de monografie noemt geen bekende interacties, maar er is weinig onderzoek naar gedaan. Gebruik je geneesmiddelen, bijvoorbeeld plastabletten (diuretica)? Overleg dan eerst met je arts of apotheker.
- Drink voldoende: de monografie adviseert bij gebruik voldoende vocht.
Twijfel je of heermoes bij jou past, bijvoorbeeld door een aandoening of medicijngebruik? Vraag het aan je huisarts of apotheker.
Heermoes in de tuin
Veel mensen zoeken op heermoes omdat de plant in de tuin opduikt. Door de diepe wortelstokken komt hij na wieden vaak terug. Heermoes uit je eigen tuin gebruik je beter niet als kruid. Je weet niet zeker of het om Equisetum arvense gaat, en de plant kan in aanraking zijn geweest met bestrijdingsmiddelen of vervuilde grond.
Waar let je op bij het kiezen?
- Latijnse naam en plantendeel: op het etiket hoort Equisetum arvense te staan, met het bovengrondse deel (herba).
- Dosering: kijk naar de hoeveelheid kruid per dagdosering en houd je aan de aanbevolen dosering.
- Biologisch: wil je biologisch kruid, kijk dan naar het Europese biologische keurmerk.
- Capsulewand: plantaardige capsules zijn meestal gemaakt van hydroxypropylmethylcellulose (HPMC). Meer over hulpstoffen lees je in ons artikel over vulstoffen in supplementen.
Een paar voorbeelden uit ons assortiment:
- Jacob Hooy Heermoes: gedroogd heermoeskruid voor thee.
- Mattisson Biologische Heermoes: biologische heermoes uit het bovengrondse deel van de plant, in een plantaardige capsule.
- Purasana Heermoes: biologisch heermoeskruid in een vegan capsule.
Alle thee, capsules en extracten vergelijk je in de collectie heermoes.
Veelgestelde vragen
Is heermoes giftig?
Heermoes (Equisetum arvense) wordt al lang als kruid gebruikt en is niet giftig zoals lidrus (Equisetum palustre). Rauwe heermoes bevat wel thiaminase, dat vitamine B1 afbreekt. Gebruik het daarom niet rauw en in grote hoeveelheden, en volg de voorzorgen bij zwangerschap, hart- en nierziekten en medicijngebruik.
Waar is heermoes goed voor?
Heermoes is goed voor je haren* en is goed voor nagels*. Het draagt bij tot de instandhouding van een normale huid* en is goed voor de bloedvaten*. Het HMPC beschrijft heermoeskruid daarnaast als traditioneel gebruikt kruidengeneesmiddel; die status geldt alleen voor geregistreerde geneesmiddelen.
Hoe herken je heermoes?
In het voorjaar zie je bruine, onvertakte stengels met een sporenaar. In de zomer volgen groene, gegroefde stengels met kransen van dunne zijtakjes. Lidrus heeft juist een sporenaar bovenop de groene stengel en groeit vooral op natte grond.
Kun je heermoes eten?
In Japan worden de jonge, bruine voorjaarsscheuten gekookt gegeten. Rauw eten raden we af vanwege thiaminase. Gebruik heermoes bij voorkeur als gedroogd kruid voor thee of als supplement, zodat je zeker weet dat het om Equisetum arvense gaat.
Hoe maak je heermoes thee?
Giet kokend water op het gedroogde kruid, bijvoorbeeld 2 theelepels op 150 ml, laat het ongeveer 15 minuten trekken en zeef het. Houd je aan de gebruiksaanwijzing op de verpakking.
Heeft heermoes thee bijwerkingen?
Beschreven zijn lichte maag- en darmbijwerkingen en allergische reacties. Gebruik heermoes niet bij zwangerschap of borstvoeding, of als je minder moet drinken door een ernstige hart- of nierziekte. Gebruik je geneesmiddelen? Overleg dan eerst met je arts of apotheker.
Bronnen
- EMA/HMPC (2016). European Union herbal monograph on Equisetum arvense L., herba. EMA/HMPC/278091/2015. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-equisetum-arvense-l-herba_en.pdf
- EMA/HMPC (2016). Assessment report on Equisetum arvense L., herba. EMA/HMPC/278089/2015. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-equisetum-arvense-l-herba_en.pdf
- EMA. Equiseti herba (horsetail herb): overzicht en samenvatting voor het publiek. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/equiseti-herba
- Richtlijn 2004/24/EG wat betreft traditionele kruidengeneesmiddelen. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2004/24/oj
- Richtlijn 2002/46/EG betreffende voedingssupplementen. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2002/46/oj
- Verordening (EG) nr. 1924/2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2006/1924/oj
- Wilde planten in Nederland en België: heermoes (Equisetum arvense) en lidrus (Equisetum palustre). https://www.wilde-planten.nl/heermoes.htm, https://www.wilde-planten.nl/lidrus.htm
*Gezondheidsclaim in afwachting van goedkeuring door Europese Commissie
Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl zijn belangrijk. Dit artikel is informatief en vervangt geen persoonlijk medisch advies.
