Ga naar inhoud

Gratis verzending vanaf € 60,-

Achteraf betalen mogelijk

9,3|17.000+ reviews
Liquid error (sections/main-article line 111): invalid url input

Wat is zwarte bes? Bes, blad en knop van Ribes nigrum

Zwarte bes is de struik Ribes nigrum uit de ribesfamilie, dezelfde familie als aalbes en kruisbes. Van die struik gebruik je drie heel verschillende delen: de bessen eet je als fruit, het blad gaat in thee en kruidenpreparaten, en de jonge knoppen belanden in druppels. Een flesje met 'Ribes nigrum' op het etiket kan dus elk van die drie bevatten.

Auteur: Evi Woerdman | Laatst herzien: 12-11-2026

Wie onze Ribes nigrum-supplementen naast elkaar legt, ziet het meteen. Vrucht. Blad. Knop. Dezelfde Latijnse naam, maar een ander plantdeel, een andere bereiding en soms een heel ander alcoholgehalte. Daarom begint dit artikel bij de struik zelf.

In dit artikel

Bes, blad, knop of zaad?

De struik wordt een halve tot anderhalve meter hoog en bloeit in april en mei met roodpaarse trosjes. In de zomer hangen er glanzend zwarte bessen aan. Wrijf een blad tussen je vingers en je ruikt cassis, afkomstig uit kliertjes aan de onderkant. Van de aalbes onderscheid je hem aan de gele kliertjes op de jonge twijgen en aan de roodpaarse in plaats van gelige bloemen. In Nederland groeit zwarte bes in tuinen en volkstuinen, maar ook in het wild, vooral in natte elzenbossen.

PlantdeelWaar je het tegenkomtWat er op het etiket staatValt onder
Bes (vrucht)vers fruit, jam, sap, siroop, likeur, extractRibes nigrum fructus, zwarte bes vruchtlevensmiddel of supplement
Bladthee, capsules, tincturenRibes nigrum folium, zwartebessenbladsupplement, of kruidengeneesmiddel met RVG-nummer
Knopdruppels (gemmotherapie)Ribes nigrum gemmae, knopextractsupplement; ook als homeopathisch middel
Zaadolie in capsuleszwartebessenzaadolielevensmiddel of supplement

De rest van het artikel loopt die rijen een voor een langs. Het zaad krijgt geen eigen deel; de olie die eruit geperst wordt bevat onder meer gamma-linoleenzuur (GLA), net als borage- en teunisbloemolie, maar in ons assortiment staat geen losse zwartebessenzaadolie. In de bredere collectie planten en kruiden vind je zwarte bes tussen ruim tweeduizend andere plantaardige producten.

De bessen eet je gewoon

Zwarte bessen zijn eetbaar, rauw en verwerkt. Ze smaken zuurder en kruidiger dan blauwe bessen, en daarom gaat het grootste deel van de oogst naar jam, sap en siroop. Cassis is simpelweg het Franse woord voor zwarte bes. Crème de cassis is een likeur van geweekte bessen; frisdranken die 'cassis' heten bevatten sap of aroma van zwarte bes, en hoeveel precies verschilt per merk en staat op het etiket.

Wat de bes bijzonder maakt, is vitamine C. Volgens de Amerikaanse voedingsdatabank USDA FoodData Central bevat 100 gram rauwe zwarte bessen ongeveer 180 mg. De referentie-inname voor volwassenen is 80 mg per dag, dus met een schaaltje van 50 gram zit je al boven die referentie-inname. Vitamine C draagt bij tot de normale werking van het immuunsysteem en tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid. Wel breekt vitamine C af door verhitting en bewaren, dus jam en lang bewaard sap bevatten minder dan de verse vrucht.

Puur sap is iets anders dan frisdrank. In het Natufood Zwarte bes oersap staat als enige ingrediënt zwarte bessensap uit biologische teelt, met 10 gram suikers en 50 kcal per 100 gram. Reken je dat om naar een glas van 200 ml, dan drink je ongeveer 20 gram suiker, allemaal van nature aanwezig. Wie het sap aanlengt met water of door yoghurt roert, gebruikt het als smaakmaker. Meer flessen staan bij de bessensappen.

En de bosbes? Die hoort bij een andere familie, de heidefamilie, en is blauw met paars vruchtvlees. De zwarte bes groeit aan trossen, glanst, en draagt aan de onderkant nog het restje van de bloem.

Zijn zwarte bessen giftig?

Nee. Toch zoeken elke maand ongeveer tweehonderd mensen in Nederland op 'zwarte bessen giftig'. Die vraag gaat bijna altijd over een andere plant met zwarte bessen.

De bekendste is zwarte nachtschade (Solanum nigrum), een eenjarig onkruid uit de nachtschadefamilie dat je in moestuinen en op akkers tegenkomt. Het heeft witte bloemetjes met een geel hartje en in de herfst glanzend zwarte bessen in kleine trosjes. De plant bevat solanine; vooral de onrijpe groene bessen en het blad worden als giftig beschouwd. Nog gevaarlijker is wolfskers (Atropa belladonna), met paarse klokbloemen en losse zwarte bessen in plaats van trosjes.

Het verschil met de zwarte bes is in de praktijk groot genoeg. Zwarte bes is een houtige struik die jaren meegaat, met handvormig, naar cassis ruikend blad. Nachtschade is een kruid dat met de eerste vorst verdwijnt. Twijfel je bij een plant in het wild, pluk dan niet; bij een vermoedelijke vergiftiging bel je de huisarts of de huisartsenpost.

Het blad heeft een eigen Europese monografie

Voor zwartebessenblad heeft het kruidencomité van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA/HMPC) een monografie opgesteld. Daarin staat het blad als traditioneel kruidengeneesmiddel voor volwassenen. Traditioneel betekent hier dat de erkenning rust op gebruik dat al minstens dertig jaar bestaat, vijftien daarvan in Europa. Klinisch bewijs is voor die status niet nodig. De versie uit 2017 geldt nog; in 2026 lag een herziening ter consultatie.

Die monografie is bedoeld voor geneesmiddelen met een registratienummer. Een supplement met zwartebessenblad is geen geneesmiddel, en de toepassingen uit de monografie mogen daar niet als belofte op het etiket staan. Bij de Europese Commissie zijn voor zwarte bes alleen gezondheidsclaims ingediend als onderdeel van kruidenmengsels, niet voor de plant zelf. Voor een product met alleen zwarte bes bestaat dus geen claim die in afwachting van goedkeuring gebruikt mag worden.

Wat de monografie wel helder maakt, zijn de grenzen. Ze gelden voor het blad en zijn een goede leidraad voor wie twijfelt:

  • Onder de 18 jaar is het gebruik niet onderzocht; de monografie geeft voor die leeftijd geen dosering.
  • Bij zwangerschap en borstvoeding wordt het afgeraden, omdat de veiligheid niet is vastgesteld.
  • Heb je een aandoening waarbij je arts adviseert minder te drinken, zoals een ernstige hart- of nierziekte, dan noemt de monografie dat als reden om het niet te gebruiken.
  • Wisselwerkingen met medicijnen zijn niet beschreven, en bijwerkingen evenmin. Dat is iets anders dan 'onderzocht en veilig bevonden'; gebruik je medicijnen, overleg dan met je huisarts of apotheker.

Knoppen in glycerine en alcohol

In het voorjaar, nog voordat het blad uitloopt, worden de knoppen geoogst. Bij gemmotherapie gaan die jonge knoppen in een mengsel van glycerine, alcohol en water. Dat zie je terug op de etiketten: het GO Ribes nigrum biologisch noemt Ribes nigrum gemmae met bio-ethanol (36% v/v), water en glycerine, het Zonnegoud-flesje glycerine, water, 30% alcohol en knopextract.

Gemmotherapie is in de EU geen aparte wettelijke categorie. Een knopextract wordt verkocht als voedingssupplement en valt onder dezelfde regels als andere kruidenpreparaten; overige knopextracten staan bij gemmotherapie. Het alcoholgehalte is de moeite waard om op te letten. Druppels met een derde alcohol zijn een overweging bij zwangerschap, voor kinderen en voor iedereen die alcohol vermijdt, en waarom er alcohol in een tinctuur zit heeft vooral met oplossen en houdbaarheid te maken.

Een derde vorm draagt dezelfde naam: homeopathische Ribes nigrum, zoals globuli in de verdunning D30. Dat valt onder de regels voor homeopathische geneesmiddelen en is geen kruidensupplement.

Zes etiketten, drie plantdelen

Hoe vergelijk je dan een capsule met druppels? Zoek per product drie dingen op:

  1. het plantdeel (vrucht, blad of knop);
  2. de vorm (extract, poeder of tinctuur);
  3. de extractverhouding (DER) of, bij druppels, het alcoholpercentage.

Zo zien de etiketten in ons assortiment eruit, volgens de productgegevens van de fabrikanten:

ProductPlantdeelVorm en verhoudingPer eenheid
Vitakruid Ribes Nigrum tinctuurvruchttinctuur 1:10, met alcohol3 × 30 druppels per dag
Bonusan Ribes nigrumvruchtextract 50:1, 25% anthocyanidinen60 mg extract per capsule
Mattisson Zwarte Bes biologischbladextract, geen verhouding vermeld300 mg per capsule, 1800 mg bij 6 capsules
Soria Ribes nigrum XXIbladgelyofiliseerd extract 5:1286,77 mg per capsule, 9 mg flavonoïden
GO Ribes nigrum biologischknopglycerine en 36% bio-ethanol6 ml per dag
Zonnegoud Ribes nigrum simplexknopglycerine en 30% alcohol3 × 15 tot 20 druppels per dag

Met de DER reken je terug naar de hoeveelheid plant. Bij Bonusan staat 60 mg extract in een verhouding van 50:1, dus er is per capsule ongeveer 3 gram gedroogde vrucht verwerkt (60 × 50 = 3000 mg). Bij Soria gaat het om ongeveer 1,4 gram blad per capsule (286,77 × 5). Een tinctuur van 1:10 werkt andersom: één deel plant op tien delen vloeistof, dus juist verdunder. Staat er geen verhouding op het etiket, zoals bij de bladcapsules van Mattisson, dan weet je alleen hoeveel milligram er in de capsule zit en niet hoeveel blad daarvoor nodig was.

Anthocyanidinen en flavonoïden zijn de getallen waarop fabrikanten standaardiseren. Ze vertellen iets over de samenstelling van het extract. Een belofte over wat het met je lichaam doet, zit er niet in.

Eerst het plantdeel, dan de dosering

Lees bij een product met zwarte bes eerst welk deel van de struik erin zit, want daar hangen de regels en de aandachtspunten van af. Zoek daarna de verhouding of het alcoholpercentage op, en dan pas het aantal druppels of capsules. De producten in de collectie Ribes nigrum verschillen daarin flink. Staat het plantdeel niet op het etiket? Vraag het ons dan voordat je bestelt.

Bronnen

  • EMA/HMPC. European Union herbal monograph on Ribes nigrum L., folium. EMA/HMPC/745353/2016, vastgesteld 19 september 2017. ema.europa.eu
  • EMA. Ribis nigri folium, overzichtspagina met status van de herziening (Revision 2, consultatie 15-02-2026 tot 15-05-2026). ema.europa.eu
  • Verordening (EU) nr. 432/2012 tot vaststelling van een lijst van toegestane gezondheidsclaims (vitamine C). eur-lex.europa.eu
  • Verordening (EU) nr. 1169/2011, bijlage XIII (referentie-innamen, vitamine C 80 mg). eur-lex.europa.eu
  • USDA FoodData Central. Currants, european black, raw (SR Legacy 173963). fdc.nal.usda.gov
  • Voedingscentrum. Vitamine C. voedingscentrum.nl
  • Flora van Nederland. Zwarte bes (Ribes nigrum) en Zwarte nachtschade (Solanum nigrum). zwarte bes, zwarte nachtschade
  • Productgegevens van de fabrikanten (Vitakruid, Bonusan, Mattisson, Soria, GO, Zonnegoud, Natufood), geraadpleegd 12-11-2026.

Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl zijn belangrijk. Dit artikel is informatief en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, overleg dan met je huisarts of apotheker.