Knoflook (Allium sativum): wat is het, welke vormen zijn er en waar let je op?
Knoflook (Allium sativum) is een bolgewas uit dezelfde familie als ui, prei en bieslook. Je gebruikt de teentjes vers of gedroogd als smaakmaker, en daarnaast bestaat knoflook als poeder, olie, gerijpt extract en zwarte knoflook in knoflook supplementen. In dit artikel lees je wat knoflook is, wat erin zit, welke vormen er zijn, hoe het geregeld is en waar je op let, zoals bij bloedverdunners en een operatie.
Auteur: Evi Woerdman | Laatst herzien: 04-10-2026
Inhoudsopgave
- Wat is knoflook?
- Wat zit er in knoflook? Alliine, allicine en S-allylcysteïne
- Vormen: vers, poeder, olie, gerijpt extract en zwarte knoflook
- Knoflook als kruid: regelgeving en claims
- Veiligheid: bijwerkingen, interacties en operaties
- Waar let je op bij het kiezen?
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat is knoflook?
Knoflook is een meerjarige plant die een ondergrondse bol vormt. Die bol bestaat uit meerdere teentjes, elk omgeven door een dun vliesje. De plant hoort bij het geslacht Allium, waartoe ook ui, sjalot, prei, bieslook en daslook horen. De wetenschappelijke naam is Allium sativum L.; als kruid heet de bol in de Europese Farmacopee Allii sativi bulbus.
In de keuken gebruik je knoflook vooral als smaakmaker. Rauw is de smaak scherp en penetrant, gebakken of gepoft wordt hij milder en zoeter. Knoflook is daarmee een van de bekendste keukenkruiden in de collectie planten en kruiden.
Let op de naam: daslook of wilde knoflook (Allium ursinum) is een andere soort, waarvan je vooral het blad gebruikt. Ook zwarte knoflook is geen aparte soort, maar gewone knoflook die een warmtebehandeling heeft gehad (zie hieronder).
Wat zit er in knoflook? Alliine, allicine en S-allylcysteïne
De geur en smaak van knoflook komen van zwavelverbindingen. Welke stoffen er in een product zitten, hangt sterk af van hoe de knoflook is bewerkt. Het beoordelingsrapport van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) beschrijft de belangrijkste:
- Alliine: een geurloze, stabiele zwavelverbinding in het intacte teentje. Alliine en het enzym alliinase zitten in de cel gescheiden van elkaar.
- Allicine: als je knoflook snijdt, kneust of perst, komen alliine en alliinase bij elkaar. Binnen 10 tot 60 seconden ontstaat dan allicine, de stof die de typische scherpe geur geeft. Allicine is zeer instabiel en valt snel uiteen in andere zwavelverbindingen. In de meeste kant-en-klare producten zit daarom nauwelijks allicine zelf.
- Omzettingsproducten: afhankelijk van de bewerking ontstaan onder meer ajoenen en vinyldithiinen (in olie-maceraat) en diallylsulfiden (in stoomgedestilleerde olie).
- Gamma-glutamylcysteïnes en S-allylcysteïne (SAC): wateroplosbare zwavelverbindingen. SAC komt vooral voor in gerijpt knoflookextract en in zwarte knoflook.
Op etiketten zie je daarom vaak geen allicinegehalte maar een allicine-opbrengst of allicinepotentieel: hoeveel allicine er kan ontstaan uit de alliine in het product. Volgens de EMA komt 1 mg alliine overeen met 0,45 mg allicine. De Europese Farmacopee eist voor knoflookpoeder minimaal 0,45% allicine, berekend op het gedroogde poeder.
Vormen: vers, poeder, olie, gerijpt extract en zwarte knoflook
| Vorm | Hoe wordt het gemaakt? | Belangrijkste stoffen | Let op |
|---|---|---|---|
| Verse knoflook | Hele bol of losse teentjes | Alliine; allicine ontstaat bij snijden of persen | Geur van adem en huid; rauw sterker dan gebakken |
| Knoflookpoeder, granulaat, vlokken | Gedroogde, gemalen knoflook | Alliine en alliinase, als voorzichtig gedroogd | Als keukenkruid naar smaak; als supplement in capsules of tabletten |
| Olie-maceraat | Knoflook getrokken in plantaardige olie | Vinyldithiinen, ajoenen | Vaak in zachte capsules; kijk of de capsule van gelatine is |
| Gerijpt knoflookextract (aged garlic extract) | Knoflook die maandenlang wordt gerijpt in een waterig-alcoholische oplossing | Vooral wateroplosbare stoffen zoals S-allylcysteïne | Nauwelijks geur; samenstelling verschilt van verse knoflook |
| Zwarte knoflook | Hele bollen weken bij 60–90 °C en 80–90% luchtvochtigheid | Meer S-allylcysteïne, minder allicine | Zoet en zacht van smaak; geen scherpe geur |
| Gestandaardiseerd extract | Droog extract met een vaste extractverhouding of een vastgesteld gehalte | Afhankelijk van het extract | Kijk naar de extractverhouding (DER) en wat er precies gestandaardiseerd is |
Zwarte knoflook wordt vaak 'gefermenteerd' genoemd, maar volgens een overzichtsstudie in de Journal of Food and Drug Analysis is het vooral een warmtebehandeling. Door de Maillardreactie kleuren de teentjes zwart en worden ze zacht en zoetig. Het proces duurt meestal enkele weken.
Gedroogde knoflook in de keuken: knoflookpoeder is fijn gemalen, granulaat grover. Beide verspreiden de smaak gelijkmatig door een gerecht en zijn lang houdbaar. Alle varianten vind je in de collectie knoflookpoeder. In kruidenmengsels kom je knoflook ook vaak tegen, zie de collectie specerijen.
Knoflook als kruid: regelgeving en claims
Knoflook kan in de EU verschillende rollen hebben, elk met eigen regels:
| Rol | Regelgeving | Wat mag er gezegd worden? |
|---|---|---|
| Keukenkruid of groente | Algemeen levensmiddelenrecht | Alleen toegelaten of on-hold gezondheidsclaims (Verordening 1924/2006) |
| Voedingssupplement | Richtlijn 2002/46/EG en Warenwetbesluit Voedingssupplementen | Alleen toegelaten of on-hold gezondheidsclaims |
| Kruidengeneesmiddel | Richtlijn 2001/83/EG en 2004/24/EG; EMA/HMPC-monografie Allium sativum L., bulbus | Alleen de geregistreerde indicatie uit de bijsluiter, en alleen bij een geregistreerd geneesmiddel |
Het Comité voor kruidengeneesmiddelen van de EMA (HMPC) heeft in 2017 een monografie voor knoflook vastgesteld (gepubliceerd in 2020). Daarin staat knoflook als traditioneel kruidengeneesmiddel, voor drie bereidingen: knoflookpoeder, een vloeibaar extract van verse bol in koolzaadolie en een droog extract. 'Traditioneel gebruik' betekent dat het kruid minstens 30 jaar in gebruik is, waarvan 15 jaar in de EU. Het is geen bewijs van werkzaamheid uit klinisch onderzoek. De indicaties uit die monografie gelden alleen voor geregistreerde geneesmiddelen, niet voor keukenknoflook of supplementen. In 2025 heeft de EMA een herziening van de monografie ter consultatie voorgelegd.
Voor knoflook als levensmiddel zijn bij de Europese Commissie claims ingediend die nog niet zijn beoordeeld. Zolang ze 'on hold' staan, mogen ze met de juiste bewoording worden gebruikt. Op basis daarvan geldt: knoflook is goed voor het hart* en draagt bij tot de instandhouding van normale cholesterolgehalten in het bloed*. Daarnaast ondersteunt knoflook het immuunsysteem* en is het goed voor de luchtwegen*. Een effect op ziekten of aandoeningen mag niet worden geclaimd, ook niet via onderzoek of traditie.
Veiligheid: bijwerkingen, interacties en operaties
Knoflook als smaakmaker in een gerecht is iets anders dan dagelijks geconcentreerde capsules of extracten. De aandachtspunten hieronder komen uit de HMPC-monografie en gelden vooral voor die geconcentreerde vormen.
- Bloedverdunners: knoflookpreparaten kunnen de bloedingstijd verlengen. Gebruik je antistollingsmiddelen (zoals acenocoumarol, fenprocoumon of warfarine) of plaatjesremmers? Overleg dan eerst met je arts of apotheker voordat je knoflooksupplementen gebruikt.
- Hiv-remmers: de monografie noemt gelijktijdig gebruik met saquinavir/ritonavir als contra-indicatie, omdat knoflook de bloedspiegel van saquinavir kan verlagen. Gebruik je hiv-medicatie, overleg dan altijd met je behandelaar.
- Operaties: volgens de monografie vermijd je knoflookpreparaten 7 dagen voor een operatie, vanwege het risico op bloedingen na de ingreep. Meld het gebruik ook bij een tandheelkundige ingreep.
- Maag en darmen: mogelijke bijwerkingen zijn buikpijn, een opgeblazen gevoel en winderigheid. Knoflook bevat bovendien fructanen; volg je een FODMAP-arm voedingspatroon, lees dan ook onze FODMAP dieet lijst.
- Geur: knoflook kan een adem- en lichaamsgeur geven. Bij capsules, gerijpt extract en zwarte knoflook is dat meestal minder.
- Allergie: overgevoeligheid komt voor, met bijvoorbeeld contacteczeem, neusklachten of benauwdheid. Ben je overgevoelig voor knoflook of andere Allium-soorten, gebruik het dan niet. Rauwe knoflook op de huid kan sterk irriteren.
- Zwangerschap en borstvoeding: de veiligheid van knoflookpreparaten is niet vastgesteld. Knoflook in normale hoeveelheden in je eten valt daar niet onder.
- Kinderen: de monografie noemt een minimumleeftijd van 12 of 18 jaar, afhankelijk van de toepassing.
Twijfel je of knoflooksupplementen bij jou passen, bijvoorbeeld door medicijngebruik of een geplande ingreep? Vraag het aan je huisarts of apotheker.
Waar let je op bij het kiezen?
- Vorm: kies bewust tussen poeder, olie-maceraat, gerijpt extract of zwarte knoflook. Ze verschillen in samenstelling, geur en smaak.
- Gehalte: kijk naar de hoeveelheid knoflook of extract per dagdosering. Bij een extract staat vaak de extractverhouding (DER), bijvoorbeeld 10:1. Een vermeld allicinegehalte gaat meestal over de allicine-opbrengst, niet over allicine die al in het product zit.
- Combinaties: veel producten combineren knoflook met andere kruiden, zoals meidoorn of maretak. Lees de ingrediëntenlijst, want elk kruid heeft eigen aandachtspunten.
- Capsule: softgels zijn vaak van gelatine; zoek je een vegetarische of veganistische variant, kijk dan naar HPMC- of vegacaps.
- Medicijnen: gebruik je bloedverdunners of hiv-remmers, overleg dan vooraf met je arts of apotheker.
Een paar voorbeelden uit ons assortiment:
- Jacob Hooy Knoflook poeder: gedroogde knoflook om naar smaak toe te voegen aan vlees- en visgerechten, salades en oosterse gerechten.
- Mattisson Knoflookolie 1000 mg: knoflookolie-maceraat uit Allium sativum, 1000 mg per zachte gelatinecapsule.
- Mannavital Kyolic one a day: 600 mg Aged Garlic Extract® per tablet, uit biologische knoflook die 20 maanden is gerijpt.
- Mattisson Zwarte Knoflook ABG10+®: zwarte knoflookextract 10:1 in plantaardige HPMC-capsules.
Alle capsules, tabletten, oliën en extracten met knoflook vergelijk je in de collectie knoflook.
Veelgestelde vragen
Waar is knoflook goed voor?
Knoflook is goed voor het hart* en draagt bij tot de instandhouding van normale cholesterolgehalten in het bloed*. Ook ondersteunt knoflook het immuunsysteem* en is het goed voor de luchtwegen*. Een effect op ziekten mag niet worden geclaimd.
Is knoflook een groente of een kruid?
Botanisch is knoflook een bolgewas uit het geslacht Allium, net als ui en prei. In de keuken gebruik je het vooral in kleine hoeveelheden als smaakmaker, en in de kruidenkunde wordt de bol als kruid beschouwd.
Hoeveel knoflook per dag?
Voor knoflook als voedingsmiddel bestaat geen officieel advies. Voor supplementen volg je de dosering op de verpakking. De HMPC-monografie noemt voor geregistreerde kruidengeneesmiddelen bijvoorbeeld 900 tot 1380 mg knoflookpoeder per dag, verdeeld over meerdere doses.
Wat is zwarte knoflook?
Zwarte knoflook is gewone knoflook die weken bij 60 tot 90 °C en hoge luchtvochtigheid wordt verwarmd. De teentjes worden zwart, zacht en zoetig. Er zit minder allicine in en meer S-allylcysteïne dan in verse knoflook.
Wat is allicine?
Allicine is de zwavelverbinding die ontstaat als je knoflook snijdt of perst. Dan reageert de stof alliine met het enzym alliinase. Allicine is instabiel en valt snel uiteen in andere zwavelverbindingen, zoals ajoenen en diallylsulfiden.
Mag je knoflooksupplementen gebruiken met bloedverdunners?
Knoflookpreparaten kunnen de bloedingstijd verlengen. Gebruik je antistollingsmiddelen of plaatjesremmers, overleg dan eerst met je arts of apotheker. Stop 7 dagen voor een operatie met knoflookpreparaten.
Bronnen
- EMA/HMPC (2017). European Union herbal monograph on Allium sativum L., bulbus. EMA/HMPC/7685/2013. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-allium-sativum-l-bulbus_en.pdf
- EMA/HMPC (2017). Assessment report on Allium sativum L., bulbus. EMA/HMPC/7686/2013. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-allium-sativum-l-bulbus_en.pdf-0
- EMA. Allii sativi bulbus (garlic): overzicht en herziening. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/allii-sativi-bulbus
- Kimura, S. et al. (2017). Black garlic: A critical review of its production, bioactivity, and application. Journal of Food and Drug Analysis 25(1): 62–70. https://doi.org/10.1016/j.jfda.2016.11.003
- NCCIH (2025). Garlic. National Center for Complementary and Integrative Health. https://www.nccih.nih.gov/health/garlic
- Richtlijn 2004/24/EG wat betreft traditionele kruidengeneesmiddelen. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2004/24/oj
- Richtlijn 2002/46/EG betreffende voedingssupplementen. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2002/46/oj
- Verordening (EG) nr. 1924/2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2006/1924/oj
*Gezondheidsclaim in afwachting van goedkeuring door Europese Commissie
Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl zijn belangrijk. Dit artikel is informatief en vervangt geen persoonlijk medisch advies.
