Jodium: wat is het, waar zit het in en hoeveel heb je nodig?
Jodium is een mineraal dat je lichaam in kleine hoeveelheden nodig heeft, vooral voor de aanmaak van schildklierhormonen. Je krijgt het binnen via onder meer brood met jodiumhoudend bakkerszout, zuivel, eieren en zeevis, en volwassenen hebben ongeveer 150 microgram per dag nodig. Zowel te weinig als te veel is ongewenst: voor volwassenen geldt een bovengrens van 600 microgram per dag. In de collectie jodium vind je supplementen met de hoeveelheid per dagdosering op het etiket.
Auteur: Evi Woerdman | Laatst herzien: 06-10-2026
Inhoudsopgave
- Wat is jodium?
- Wat doet jodium in je lichaam?
- Hoeveel jodium heb je per dag nodig?
- Waar zit jodium in?
- Jodium in zout: jodiumzout, zeezout en zout zonder jodium
- Jodiumtekort en te veel jodium
- Jodiumsupplementen: vormen en waar let je op?
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat is jodium?
Jodium is een spoorelement: een mineraal waarvan je lichaam maar heel weinig nodig heeft, in microgrammen per dag. Scheikundig heet het element jood (symbool I). In de voeding en op etiketten wordt meestal 'jodium' gebruikt. Het hoort bij de mineralen, net als bijvoorbeeld zink en selenium.
Je lichaam kan jodium niet zelf maken. Je bent dus aangewezen op voeding, en eventueel op een supplement. Jodium komt in de natuur vooral voor in de zee. Daarom zijn zeevis en zeewier van nature jodiumbronnen. In Nederland komt een groot deel van de inname uit brood, omdat bakkers jodiumhoudend bakkerszout kunnen gebruiken.
Niet te verwarren met: het jodium in een ontsmettingsmiddel voor wondjes, zoals povidon-jood (bekend als Betadine), of de jodiumtabletten die de overheid uitdeelt bij een kernongeval. Dat zijn andere producten met een ander doel en een andere dosering. Meer daarover staat in de veelgestelde vragen.
Wat doet jodium in je lichaam?
De schildklier gebruikt jodium als bouwsteen voor de schildklierhormonen thyroxine (T4) en trijoodthyronine (T3). Die namen verwijzen naar het aantal jodiumatomen: T4 bevat er vier, T3 drie. De Europese Commissie heeft op basis van de beoordeling door EFSA de volgende gezondheidsclaims voor jodium toegelaten (verordening (EU) nr. 432/2012):
- Jodium draagt bij tot een normale productie van schildklierhormonen en tot een normale werking van de schildklier.
- Jodium draagt bij tot een normale cognitieve functie.
- Jodium draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme.
- Jodium draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel.
- Jodium draagt bij tot de instandhouding van een normale huid.
Deze claims gaan over jodium als voedingsstof. Een product mag ze alleen dragen als het minstens een 'bron van jodium' is. Dat betekent minimaal 15% van de referentie-inname (RI) van 150 microgram, dus ten minste 22,5 microgram per 100 gram, of bij een supplement per dagdosering.
Wat de claims níet zeggen: dat meer jodium meer effect heeft als je al genoeg binnenkrijgt. Het uitgangspunt is een normale werking. Heb je een schildklieraandoening of gebruik je schildkliermedicatie? Overleg dan met je huisarts of specialist voordat je jodium als supplement gaat gebruiken.
Hoeveel jodium heb je per dag nodig?
De Gezondheidsraad gebruikt voor jodium een adequate inname (AI): de hoeveelheid waarmee je in elk geval genoeg binnenkrijgt. Die waarden komen overeen met de referentiewaarden van EFSA uit 2014. Daarnaast is er een veilige bovengrens (UL): de hoeveelheid die je dagelijks langdurig kunt binnenkrijgen zonder nadelige effecten. Die bovengrens geldt voor alle bronnen samen, dus voeding plus supplementen.
| Leeftijd | Adequate inname (µg/dag) | Veilige bovengrens (µg/dag) |
|---|---|---|
| 7–11 maanden | 70 | Niet vastgesteld |
| 1–3 jaar | 90 | 200 |
| 4–6 jaar | 90 | 250 |
| 7–10 jaar | 90 | 300 |
| 11–14 jaar | 120 | 450 |
| 15–17 jaar | 130 | 500 |
| 18 jaar en ouder | 150 | 600 |
| Zwanger of borstvoeding | 200 | 600 |
Bronnen: Gezondheidsraad (adequate inname), EFSA/SCF (bovengrens), zoals weergegeven door het Voedingscentrum.
De referentie-inname (RI) op etiketten is 150 microgram. Een tablet met 150 microgram jodium levert dus 100% RI, een tablet met 225 microgram 150% RI.
Rekenvoorbeeld voor een volwassene. Vier sneetjes brood met bakkerszout (ongeveer 80 µg), twee glazen melk (ongeveer 44 µg) en een ei (ongeveer 18 µg) leveren samen zo'n 140 microgram. Neem je daarnaast een supplement met 150 microgram, dan kom je op ongeveer 290 microgram. Dat ligt ruim onder de bovengrens van 600 microgram. Combineer je meerdere producten met jodium, zoals een multivitamine én een los jodiumsupplement én zeewier, tel dan alles bij elkaar op.
Waar zit jodium in?
Het Voedingscentrum noemt deze voedingsmiddelen als belangrijkste bronnen van jodium:
| Voedingsmiddel | Portie | Jodium (ongeveer) |
|---|---|---|
| Brood gebakken met bakkerszout | 1 snee | 20 µg |
| Kabeljauw | 120 g | 292 µg |
| Melk | 1 glas (150 ml) | 22 µg |
| Ei | 1 stuk | 18 µg |
| Zeewier, zoals kelp | Wisselend | Varieert sterk per soort en per partij |
Brood is in Nederland voor veel mensen de grootste bron. Bakkers zijn niet verplicht om jodiumhoudend bakkerszout te gebruiken. Bak je zelf brood met gewoon zout, of eet je vooral brood zonder bakkerszout, dan krijg je via brood minder jodium binnen.
Zeewier bevat van nature jodium, maar de hoeveelheid loopt sterk uiteen tussen soorten en zelfs tussen partijen van dezelfde soort. Bij sommige soorten kan een kleine portie al veel jodium leveren. Kijk daarom op het etiket of er een jodiumgehalte staat. Zeewier om mee te koken vind je in de collectie zeewier.
Wie weinig of geen brood met bakkerszout, zuivel, eieren en zeevis eet, bijvoorbeeld bij een veganistisch eetpatroon, kan minder jodium binnenkrijgen. Twijfel je of je genoeg binnenkrijgt? Een diëtist kan met je meekijken.
Jodium in zout: jodiumzout, zeezout en zout zonder jodium
Jodium is geen zout, maar wordt wel vaak aan zout toegevoegd. Zout is een handige drager: bijna iedereen gebruikt het, in ongeveer gelijke hoeveelheden. Zo krijgt een groot deel van de bevolking een vaste hoeveelheid jodium binnen, ook als er weinig zeevis op het menu staat.
| Soort zout | Jodium |
|---|---|
| Bakkerszout (voor brood) | Ongeveer 65 mg jodium per kilo zout |
| Gejodeerd keuken- en tafelzout | Ongeveer 21 mg jodium per kilo zout |
| Zeezout zonder toegevoegd jodium | Nauwelijks |
| Zout zonder jodium (ongejodeerd) | Geen betrouwbare bron |
Volgens het Voedingscentrum zit er in zeezout nauwelijks jodium. Dat geldt ook voor ander zout waaraan geen jodium is toegevoegd. Is er wel jodium toegevoegd, dan staat dat op het etiket, bijvoorbeeld als 'gejodeerd' of 'met jodium'. Eet je bewust minder zout, bedenk dan dat je via zout ook minder jodium binnenkrijgt.
Volgens het RIVM is de jodiuminname van volwassenen in Noord-Nederland tussen 2006/2007 en 2020/2021 bij 31- tot 50-jarigen met ongeveer een derde gedaald. Mogelijke oorzaken zijn een wetswijziging in 2008 met een lager jodiumgehalte in het zout voor brood, veranderingen in het eetpatroon en minder zout in voedingsmiddelen. Bij mannen lag de helft van de deelnemers ruim boven de 150 microgram per dag, bij vrouwen er net boven.
Jodiumtekort en te veel jodium
Zowel te weinig als te veel jodium kan de werking van de schildklier verstoren. Een tekort of een te hoge inname stel je niet zelf vast. Heb je klachten of twijfel je, ga dan naar je huisarts.
| Te weinig jodium | Te veel jodium | |
|---|---|---|
| Mogelijke gevolgen (volgens het Voedingscentrum) | Vergroting van de schildklier (struma of krop); bij kinderen kan een ernstig tekort de groei en ontwikkeling verstoren | Verstoorde werking van de schildklier, waaronder vergroting of overstimulering |
| Wanneer is de kans groter? | Weinig brood met bakkerszout, zuivel, eieren en zeevis; grotere behoefte tijdens zwangerschap en borstvoeding | Stapelen van supplementen, of veel zeewier of zeewierproducten met een onbekend jodiumgehalte |
Een te hoge inname komt in Nederland via gewone voeding zelden voor. Het risico zit vooral in het combineren van meerdere bronnen. Mensen met een schildklieraandoening kunnen gevoeliger zijn voor een hoge jodiuminname. Ben je zwanger of geef je borstvoeding? Bespreek het gebruik van jodium dan met je verloskundige of huisarts.
Jodiumsupplementen: vormen en waar let je op?
In een supplement zit jodium meestal als zout van jodium of uit zeewier. De Europese supplementenrichtlijn 2002/46/EG noemt kaliumjodide, kaliumjodaat, natriumjodide en natriumjodaat als toegestane vormen van jodium.
| Vorm | Wat is het? | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| Kaliumjodide | Zout van jodium en kalium | Vast gehalte per tablet; veelgebruikte vorm |
| Natriumjodide | Zout van jodium en natrium | Vast gehalte per dosering |
| Kelp of ander zeewier | Gedroogd zeewier dat van nature jodium bevat | Gehalte varieert per partij; kies een product met een vast jodiumgehalte per dagdosering |
| Multivitamine of multimineraal | Jodium als een van meerdere voedingsstoffen | Tel mee als je ook een los jodiumsupplement gebruikt |
Kelp. Het Voedingscentrum raadt kelptabletten af, omdat het jodiumgehalte van kelp erg variabel is. Kies je toch voor jodium uit zeewier, kijk dan of de fabrikant een vast gehalte per dagdosering opgeeft. Alle varianten zie je in de collectie kelp.
Waar let je op?
- Hoeveelheid per dagdosering: staat verplicht op het etiket, met het percentage RI. Voor volwassenen is 150 microgram 100% RI.
- Bovengrens: tel alle bronnen bij elkaar op en blijf onder 600 microgram per dag (volwassenen).
- Vorm: een jodiumzout zoals kaliumjodide heeft een vast gehalte; bij zeewier hangt het af van standaardisatie.
- Je situatie: bij een schildklieraandoening, schildkliermedicatie, zwangerschap of borstvoeding eerst overleggen met je arts of verloskundige.
Drie voorbeelden van verschillende vormen:
- Lamberts Jodium 150 mcg: jodium als kaliumjodide, 150 microgram per tablet (100% RI), volgens de fabrikant geschikt voor vegans.
- Bonusan Jodium 150: jodium uit kelp, 150 microgram per tablet.
- Vitals Jodium: jodium uit biologisch knotswier, gestandaardiseerd op 150 microgram per capsule.
Meer keuze, waaronder tabletten, capsules en druppels, vind je in de collectie jodiumsupplementen. Vergelijk daar per product de vorm en de hoeveelheid per dagdosering.
Veelgestelde vragen
Waar is jodium goed voor?
Jodium draagt bij tot een normale productie van schildklierhormonen en tot een normale werking van de schildklier. Daarnaast draagt jodium bij tot een normale cognitieve functie, een normaal energieleverend metabolisme, de normale werking van het zenuwstelsel en de instandhouding van een normale huid.
Hoeveel jodium heb je per dag nodig?
Volwassenen hebben ongeveer 150 microgram per dag nodig, zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven 200 microgram. Voor kinderen ligt de behoefte lager, afhankelijk van de leeftijd. De veilige bovengrens voor volwassenen is 600 microgram per dag, uit voeding en supplementen samen.
Hoeveel jodium zit er in een ei?
Een ei bevat volgens het Voedingscentrum ongeveer 18 microgram jodium. Dat is ruim 10% van wat een volwassene per dag nodig heeft.
Zit er jodium in zeezout?
Nauwelijks. Zeezout zonder toegevoegd jodium is geen betrouwbare jodiumbron. Dat geldt ook voor ander zout waaraan geen jodium is toegevoegd. Gejodeerd zout herken je aan de vermelding op het etiket.
Waarom zit er jodium in zout?
Omdat bijna iedereen zout gebruikt, is het een praktische manier om de bevolking een vaste hoeveelheid jodium te laten binnenkrijgen. In Nederland gebeurt dat vooral via bakkerszout in brood. Bakkers zijn niet verplicht dit zout te gebruiken.
Is Betadine hetzelfde als jodium?
Nee. Betadine bevat povidon-jood, een ontsmettingsmiddel voor op de huid. Het is geen voedingssupplement en niet bedoeld om in te nemen. Jodium als voedingsstof neem je op via voeding of een supplement.
Zijn jodiumtabletten bij een kernongeval hetzelfde als een jodiumsupplement?
Nee. De jodiumtabletten die de overheid bij een kernongeval verstrekt, bevatten een veel hogere dosis kaliumjodide. Ze neem je alleen in als de overheid dat adviseert. Een jodiumsupplement bevat een hoeveelheid in de orde van de dagelijkse behoefte.
Bronnen
- Verordening (EU) nr. 432/2012 tot vaststelling van een lijst van toegestane gezondheidsclaims voor levensmiddelen. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/432/oj
- Verordening (EG) nr. 1924/2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2006/1924/oj
- Verordening (EU) nr. 1169/2011 betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten (bijlage XIII: referentie-innames). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2011/1169/oj
- Richtlijn 2002/46/EG betreffende voedingssupplementen (bijlage II: toegestane vormen). https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2002/46/oj
- EFSA NDA Panel (2014). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for iodine. EFSA Journal 12(5):3660. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2014.3660
- Scientific Committee on Food / EFSA (2006). Tolerable Upper Intake Levels for Vitamins and Minerals (hoofdstuk jodium, SCF 2002).
- Gezondheidsraad (2018). Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2018/09/18/voedingsnormen-voor-vitamines-en-mineralen-voor-volwassenen
- Voedingscentrum. Jodium. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/jodium.aspx
- RIVM. Jodiuminname van volwassenen in Noord-Nederland in 2020-2021 en trend sinds 2006-2007. https://www.rivm.nl/publicaties/jodiuminname-van-volwassenen-in-noord-nederland-in-2020-2021-en-trend-sinds-2006-2007
Voedingssupplementen zijn geen vervanging van een gevarieerde voeding. Een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl zijn belangrijk. Dit artikel is informatief en vervangt geen persoonlijk medisch advies.
