Ga naar inhoud

Gratis verzending vanaf € 60,-

Achteraf betalen mogelijk

9,3|17.000+ reviews
Liquid error (sections/main-article line 111): invalid url input

Wat zijn microplastics en waar zitten ze in?

Microplastics zijn stukjes plastic die kleiner zijn dan vijf millimeter. De meeste ontstaan doordat grotere voorwerpen slijten of uit elkaar vallen, zoals autobanden, synthetische kleding en zwerfafval; een klein deel wordt bewust aan producten toegevoegd. Wat ze in je lichaam doen, weet nog niemand precies.

Auteur: Evi Woerdman | Laatst herzien: 06-11-2026

In dit artikel

Alles onder de vijf millimeter

Vijf millimeter: dat is de grens. Elk stukje kunststof dat kleiner is, heet een microplastic. Daaronder bestaat nog een klasse: nanoplastics, deeltjes kleiner dan 0,001 millimeter, die volgens het Voedingscentrum door hun formaat makkelijker in voedsel terechtkomen.

Naar de manier waarop ze ontstaan, zijn er grofweg twee soorten:

  • Door slijtage en afbraak. Dat is het grootste deel. Banden slijten op het asfalt, fleece en polyester verliezen vezels bij het dragen en wassen, verf schilfert af, en plastic tasjes of ballonnen vallen in de natuur langzaam uiteen tot steeds kleinere stukjes.
  • Bewust toegevoegd. Sommige cosmetica, wasmiddelen en schoonmaakmiddelen krijgen plastic deeltjes mee die een taak hebben: schuren, glanzen of de structuur regelen. Het bekendste voorbeeld zijn de schuurbolletjes in scrubs. In een body scrub doen tegenwoordig vaak suiker, zout, koffie of gemalen pitten hetzelfde werk.

Het RIVM noemt die tweede groep een klein deel van het totaal. Toch is het juist de groep waar een wet over gaat. En je vindt hem terug op een etiket.

Waar zit veel microplastic in?

Overal een beetje. Microplastics zitten in bodem, lucht en water. Via die weg komen ze in voedsel.

Ze zijn gevonden in vis, al zitten ze daar vooral in het maag-darmkanaal; hoeveel er in het deel zit dat je eet, is minder goed onderzocht. Mosselen en garnalen uit de Noordzee bevatten ze ook. Schelpdieren als mosselen en oesters filteren voortdurend zeewater om aan voedsel te komen, en kunnen de deeltjes die ze daarbij binnenkrijgen in hun lichaam ophopen. GGD Leefomgeving noemt daarnaast groente, fruit, honing en zout. Volgens het Voedingscentrum laat recent onderzoek zien dat planten nanoplastics via hun wortels kunnen opnemen en naar hun bladeren verplaatsen.

Kraanwater bevat kleine hoeveelheden. De zuivering haalt veel deeltjes eruit, maar niet allemaal, en nanoplastics glippen er volgens het Voedingscentrum doorheen. Overstappen op flessenwater lost dat niet op, want ook daarin zijn microplastics gevonden. De GGD is duidelijk: Nederlands kraanwater is veilig om te drinken.

Dan de lucht. Binnenshuis komen vezels vrij uit textiel en kleine deeltjes uit verf, terwijl buiten vooral de slijtage van autobanden bijdraagt aan wat er in de lucht rondzweeft. Een groot deel van wat je inademt, adem je weer uit of werken je longen naar buiten.

Wat doen microplastics met je lichaam?

Dat weet nog niemand. Zeker is dat je ze binnenkrijgt. De meeste deeltjes verlaten je lichaam waarschijnlijk ook weer.

Een klein deel komt verder. Nederlands onderzoek, door ZonMw samengebracht in het programma Microplastics & Health, laat zien dat deeltjes de barrière van darm en luchtwegen kunnen passeren. Ze zijn aangetroffen in bloed en vruchtwater, kunnen de hersenen bereiken en lijken zich op te hopen in lever en milt. In laboratoriumproeven met modeldeeltjes zagen onderzoekers effecten op menselijke cellen en weefsels, waaronder ontstekingsreacties.

Wat zegt dat over de hoeveelheden waaraan je dagelijks blootstaat? Nog weinig. ZonMw concludeert dat er onvoldoende kennis is om gerichte maatregelen voor de gezondheid te nemen, en het Voedingscentrum schrijft dat de meeste studies tot nu toe geen bewijs vinden voor ernstige gezondheidsproblemen, met veel open vragen.

Twee onzekerheden komen daar nog bij. Plastic bevat vaak hulpstoffen zoals weekmakers en kleurstoffen, en sommige daarvan kunnen het hormoonsysteem verstoren; of ze in de praktijk uit de deeltjes lekken, en hoeveel, is niet bekend. Ook kunnen bacteriën of virussen op microplastics meeliften. Dat onderzoek is pril. De Gezondheidsraad adviseert daarom uit voorzorg betere meetmethoden, meer onderzoek en minder verspreiding in het milieu.

Van glitter in 2023 tot nagellak in 2035

Sinds 17 oktober 2023 is het in de EU verboden om microplastics op de markt te brengen, los of bewust toegevoegd aan een product. De wet noemt ze 'synthetische polymeermicrodeeltjes' en staat in Verordening (EU) 2023/2055, een aanvulling op de Europese chemicaliënwetgeving REACH. Fabrikanten kregen per productgroep tijd om hun recepten aan te passen. Zo ziet die tijdlijn eruit:

VanafWat er verandert
17 oktober 2023Verbod voor toepassingen zonder overgangstermijn, zoals losse plastic glitter in knutselsets en speelgoed
17 oktober 2027Afspoelbare cosmetica, zoals shampoo en douchegel
17 oktober 2029Cosmetica die op de huid of in het haar blijft zitten, zoals crème en gel
17 oktober 2031Make-up, lip- en nagelproducten die nog microplastics bevatten, moeten dat op het etiket vermelden
17 oktober 2035Ook make-up, lippenstift en nagellak mogen geen toegevoegde microplastics meer bevatten

Niet alles valt eronder. Deeltjes van anorganisch of natuurlijk materiaal, en deeltjes die biologisch afbreken of in water oplossen, tellen volgens de Europese Commissie niet als microplastic. Voorwerpen zelf vallen ook buiten de regel. Een fleecetrui, een autoband of een theezakje is geen product waaraan microdeeltjes zijn toegevoegd, ook al kan er bij gebruik plastic van afkomen.

Voor jou als koper betekent dit dat een shampoo met toegevoegde microplastics tot oktober 2027 nog legaal in een winkel kan staan, en een mascara zelfs tot 2035. Wil je het eerder weten, dan is de ingrediëntenlijst je enige houvast.

Scrubkorrels en poetsdeeltjes op drie etiketten

Hoe zie je eigenlijk of er plastic in een scrub of tandpasta zit? Op de voorkant staat het zelden, tenzij een merk juist wil laten weten dat het er níet in zit. In de ingrediëntenlijst, de INCI, staat het materiaal van de korrels wel, alleen onder een Latijnse of Engelse naam. Drie producten uit ons assortiment laten zien hoe dat eruitziet.

ProductSchurende deeltjes volgens de INCIWat de productinformatie zegt over microplastic
Annemarie Börlind Effect peelingHydrogenated Jojoba Oil: geharde jojobaolie, in de omschrijving 'jojobawas-bolletjes''Innovatieve textuur zonder microplastic'
Lovea Bodyscrub Tahiti monoiPrunus armeniaca seed powder en Volcanic sand: gemalen abrikozenpit en vulkanisch zandNiets
Smyle Liquid Tandpasta Fresh MintHydrated silica en calcium hydroxyapatite, twee minerale stoffen'Zonder microplastics'

Bij alle drie komt het schuurwerk van was, plantaardig of mineraal materiaal. Kijk naar de middelste rij. Lovea meldt niets over microplastic, terwijl de korrels van pit en zand zijn. Het ontbreken van een 'zonder'-zin zegt dus weinig. De INCI zegt meer.

Namen die wel op kunststof wijzen, zijn onder meer polyethylene (PE), polypropylene (PP) en polyethylene terephthalate (PET). Bij andere polymeernamen ligt het lastiger, want of een stof onder de EU-definitie valt, hangt af van eigenschappen als oplosbaarheid en afbreekbaarheid, en die staan niet op een verpakking. De GGD wijst daarom op de app Beat the Microbead, waarmee je een ingrediëntenlijst kunt laten controleren, en op keurmerken voor microplasticvrije verzorging.

Bij tandpasta gaat het om de poetsdeeltjes, die het tandoppervlak schoonschuren. Zoek in de INCI naar het materiaal daarvan, op dezelfde manier als bij een scrub.

Zit er plastic in een theezakje?

Veel mensen zoeken op 'microplastics in theezakjes'. De vraag gaat vooral over piramidevormige zakjes van gaas, die van kunststof kunnen zijn. Laboratoriumproeven met zulke zakjes in heet water zijn er wel. Hoeveel deeltjes in een gewone kop thee terechtkomen en wat dat betekent, is net zo onzeker als bij de andere bronnen in dit artikel.

De EU-regel van 2023 helpt hier niet. Een theezakje is een voorwerp. Wil je de vraag omzeilen, zet dan losse thee in een thee-ei of zeefje van roestvrij staal, of kijk op de verpakking waar het zakje van gemaakt is.

Wat je zelf in de hand hebt

Het Voedingscentrum is er nuchter over. Veel kun je niet doen. Omdat niet bekend is via welke route de meeste microplastics binnenkomen, heb je als individu nauwelijks invloed op wat je binnenkrijgt. Wel kun je helpen de hoeveelheid in het milieu te beperken, en dat is precies waar de adviezen van de GGD op mikken:

  • Gebruik minder wegwerpplastic en laat geen afval achter in de natuur.
  • Draag synthetische kleding langer en was het alleen als het nodig is.
  • Rijd minder auto; bandenslijtage is een grote bron.
  • Check bij verzorging de ingrediëntenlijst of kies een keurmerk. Zoek je een scrub, dan vind je scrubs op basis van suiker, zout of koffie; per product vertelt de INCI waar de korrels van zijn.
  • Blijf gewoon kraanwater drinken.

Microplastics zijn maar één onderdeel van wat een verzorgingsproduct duurzaam maakt. Wie ook naar verpakking, palmolie en keurmerken wil kijken, heeft wat aan vijf aandachtspunten voor duurzame verzorgingsproducten.

Bronnen

  • Voedingscentrum. Zijn microplastics in eten en drinken gevaarlijk? Geraadpleegd 06-11-2026. voedingscentrum.nl
  • GGD Leefomgeving. Microplastics. Laatst gewijzigd 01-10-2026. ggdleefomgeving.nl
  • RIVM. Gevolgen microplastics voor het milieu. Geraadpleegd 06-11-2026. rivm.nl
  • ZonMw. Microplastics: gezondheid, effecten en onderzoek. Laatst gewijzigd 02-12-2025. zonmw.nl
  • Verordening (EU) 2023/2055 van de Commissie van 25 september 2023 tot wijziging van bijlage XVII bij Verordening (EG) nr. 1907/2006 (REACH) wat betreft synthetische polymeermicrodeeltjes. Gepubliceerd 27-09-2023. EUR-Lex (ELI)
  • Europese Commissie. Commission Regulation (EU) 2023/2055: restriction of microplastics intentionally added to products. single-market-economy.ec.europa.eu
  • Productinformatie en INCI van Annemarie Börlind Effect peeling, Lovea Bodyscrub Tahiti monoi en Smyle Liquid Tandpasta Fresh Mint, Superfoodstore, geraadpleegd 06-11-2026.

Dit artikel is informatief en vervangt geen persoonlijk medisch advies.